Πριν από λίγα χρόνια ακουγόταν υπερβολικό. Τελικά όμως ο Μελ Γκίμπσον ίσως να μην ήταν τόσο «τρελός» όσο τον παρουσίαζαν, όταν μιλούσε για τον Τζέφρι Επστάιν και τους ισχυρούς ανθρώπους γύρω του.
Όχι, δεν λέμε ότι ήξερε τα πάντα ούτε ότι είχε όλες τις απαντήσεις. Αλλά αν δούμε τι αποκαλύφθηκε αργότερα, δύσκολα μπορείς να πεις ότι ήταν εντελώς εκτός πραγματικότητας.
Για πολλά χρόνια, κάθε φορά που κάποιος διάσημος μιλούσε για σκοτεινά δίκτυα εξουσίας, για ανθρώπους με δύναμη που καλύπτουν ο ένας τον άλλον, το σύστημα τον έβαζε γρήγορα στο περιθώριο.
«Συνωμοσιολόγος», «υπερβολικός», «εκτός ελέγχου»
Ο Μελ Γκίμπσον είχε ήδη μια αμφιλεγόμενη εικόνα, οπότε ήταν εύκολο για πολλούς να τον απορρίψουν χωρίς δεύτερη σκέψη. Ίσως κι εγώ, αν το σκεφτώ, τότε να έλεγα «έλα μωρέ, υπερβολές».
Και μετά ήρθε η υπόθεση του Επστάιν.
Ξαφνικά, κάτι που παρουσιαζόταν για χρόνια σαν ψίθυρος ή υπαινιγμός έγινε παγκόσμιο σκάνδαλο. Ένας άνθρωπος με τεράστιες διασυνδέσεις, με πρόσβαση σε πολιτικούς, επιχειρηματίες, βασιλικούς κύκλους, celebrities. Και όχι απλώς γνωριμίες της υψηλής κοινωνίας, αλλά ένα δίκτυο που αποδείχθηκε ότι έκρυβε εγκλήματα, εκμετάλλευση και, για χρόνια, μια περίεργη σιωπή γύρω του.
Εκεί πολλοί άρχισαν να σκέφτονται διαφορετικά. Όχι μόνο για τον Επστάιν, αλλά και για το πώς λειτουργεί η εξουσία γενικότερα. Πόσα μπορούν να κρυφτούν όταν εμπλέκονται ισχυροί; Πόσοι γνώριζαν και δεν μιλούσαν; Πόσα αποσιωπήθηκαν μέχρι να γίνει πια αδύνατο να μείνουν κρυφά;
Κάπου εκεί, ξαναήρθαν στην επιφάνεια παλιές δηλώσεις ανθρώπων όπως ο Μελ Γκίμπσον.
Και το ερώτημα έγινε απλό αλλά άβολο: Μήπως δεν ήταν όλα παραλογισμοί;
Ας είμαστε ειλικρινείς. Το ότι υπήρχαν ισχυροί άνθρωποι γύρω από τον Επστάιν είναι γεγονός. Το ότι για χρόνια απέφευγε σοβαρές συνέπειες επίσης είναι γεγονός.
Το ότι υπήρχε ένα σύστημα σιωπής -είτε από φόβο, είτε από δύναμη, είτε από συμφέρον- είναι κάτι που πολλοί πλέον θεωρούν προφανές. Αυτά δεν είναι θεωρίες. Είναι μέρος της πραγματικότητας που αποκαλύφθηκε.
Από την άλλη όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε «λίστα», κάθε φήμη και κάθε ιστορία που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο είναι αυτομάτως αλήθεια. Εδώ είναι που ο κόσμος συχνά πάει από το ένα άκρο στο άλλο. Από το «όλα είναι ψέματα» στο «όλα είναι αλήθεια». Η πραγματικότητα συνήθως βρίσκεται κάπου στη μέση.
Ο Μελ Γκίμπσον όπως και αρκετοί άλλοι, εξέφραζε μια βαθιά δυσπιστία προς τα κέντρα εξουσίας. Και αν κάτι έδειξε η υπόθεση Επστάιν, είναι ότι αυτή η δυσπιστία δεν είναι πάντα αβάσιμη. Η ιστορία έχει αποδείξει πολλές φορές ότι μεγάλα σκάνδαλα αρχικά φαίνονται «απίθανα», μέχρι να αποδειχθούν πραγματικά.
Αλλά υπάρχει και κάτι πιο ανθρώπινο εδώ. Όταν αποκαλύπτεται ένα μεγάλο σκάνδαλο, ο κόσμος νιώθει ότι «κάτι δεν πήγαινε καλά και το ένιωθε». Και τότε, κοιτάζει πίσω και θυμάται ανθρώπους που είχαν μιλήσει νωρίτερα. Μερικές φορές τους βλέπει σαν «προφήτες».
Όμως άλλο πράγμα να έχεις μια γενική αίσθηση ότι υπάρχει διαφθορά και άλλο να γνωρίζεις συγκεκριμένα γεγονότα.
Γι’ αυτό δεν θα λέγαμε ότι ο Μελ «έπεσε μέσα σε όλα». Αυτό είναι υπερβολή. Θα έλεγα όμως ότι δεν ήταν τόσο εκτός πραγματικότητας όσο τον παρουσίαζαν. Και ίσως το μεγαλύτερο μάθημα από όλη αυτή την ιστορία δεν αφορά τον ίδιο, αλλά εμάς.
Μας θυμίζει πόσο εύκολα απορρίπτουμε κάτι επειδή δεν ταιριάζει στην εικόνα που θέλουμε να πιστεύουμε. Πόσο εύκολα εμπιστευόμαστε ότι «το σύστημα λειτουργεί», μέχρι να αποδειχθεί ότι δεν λειτουργούσε όπως νομίζαμε.
Και πόσο δύσκολο είναι να ξεχωρίσεις την αλήθεια από την υπερβολή σε μια εποχή όπου η πληροφορία τρέχει πιο γρήγορα από την επιβεβαίωση.
Οπότε, καλά τα λες; Θα έλεγα: εν μέρει ναι. Υπήρχε κάτι αληθινό πίσω από τη δυσπιστία. Αλλά όχι, δεν σημαίνει ότι όλα όσα λέγονται σήμερα είναι επιβεβαιωμένα ή ότι κάποιος είχε πλήρη εικόνα από την αρχή.
Ίσως το πιο τίμιο συμπέρασμα είναι αυτό: μερικές φορές, αυτοί που φαίνονται υπερβολικοί απλώς βλέπουν μια πλευρά της πραγματικότητας που οι υπόλοιποι δεν θέλουν ακόμη να αντικρίσουν.
Όχι πάντα. Αλλά ούτε και ποτέ.