Μπορεί τελικά η διατροφή που βοηθά να ζήσουμε περισσότερο να μην κρύβεται σε κάποιο εξωτικό «superfood», αλλά σε τρόφιμα που υπήρχαν ανέκαθεν στο τραπέζι των προηγούμενων γενεών;
Αυτή είναι μία από τις ενδιαφέρουσες πτυχές που αναδεικνύονται από τα επιστημονικά δεδομένα για τη σκανδιναβική διατροφή. Ένα διατροφικό μοντέλο που βασίζεται σε απλά, τοπικά και όσο το δυνατόν λιγότερο επεξεργασμένα τρόφιμα φαίνεται να συνδέεται με καλύτερους δείκτες υγείας και χαμηλότερο κίνδυνο ορισμένων χρόνιων παθήσεων.
Το θέμα παρουσιάζει σε πρόσφατο δημοσίευμά του το The Conversation, εξετάζοντας τις έρευνες που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια γύρω από τις διατροφικές συνήθειες των χωρών του ευρωπαϊκού Βορρά.
Και μπορεί να αφορά τη Δανία, τη Σουηδία και τις υπόλοιπες σκανδιναβικές χώρες, όμως το μήνυμα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την Ελλάδα. Γιατί, αν αφήσουμε στην άκρη τις γεωγραφικές διαφορές, η βασική φιλοσοφία θυμίζει αρκετά αυτό που κάποτε γνωρίζαμε και ως παραδοσιακή ελληνική διατροφή.
Τι βάζουν στο πιάτο τους στον Βορρά
Η σκανδιναβική διατροφή έχει χαρακτηριστεί συχνά ως η «μεσογειακή διατροφή του Βορρά» Δεν πρόκειται για μια αυστηρή δίαιτα με συγκεκριμένο ημερήσιο μενού. Είναι περισσότερο ένα διατροφικό πρότυπο που δίνει έμφαση σε συγκεκριμένες κατηγορίες τροφίμων.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η βρώμη και η σίκαλη, τα ψάρια, ιδιαίτερα ο σολομός, η ρέγγα και το σκουμπρί, τα λαχανικά ρίζας, τα λάχανα, τα μήλα, τα αχλάδια και τα μούρα.
Περιλαμβάνονται επίσης όσπρια και φυτικά έλαια, ενώ περιορίζονται τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, η πολλή ζάχαρη και τα κορεσμένα λιπαρά. Με άλλα λόγια, πρόκειται για ένα μοντέλο που δίνει προτεραιότητα σε ολόκληρα τρόφιμα και όχι σε βιομηχανικά προϊόντα.
Το ψωμί δεν είναι ο «εχθρός»
Στη σκανδιναβική διατροφή το ψωμί δεν αποκλείεται από το καθημερινό τραπέζι. Η έμφαση δίνεται όμως στην ποιότητά του, με προτίμηση σε ψωμί από σίκαλη και άλλα δημητριακά ολικής άλεσης, αντί για το λευκό ψωμί και τα προϊόντα από επεξεργασμένα άλευρα.
Η βρώμη και η σίκαλη είναι πλούσιες σε φυτικές ίνες, οι οποίες συμβάλλουν στη φυσιολογική λειτουργία του εντέρου και συνδέονται με καλύτερη ρύθμιση της χοληστερόλης και του σακχάρου στο αίμα.
Το μήνυμα, επομένως, δεν είναι «κόψτε το ψωμί», αλλά επιλέξτε συχνότερα ψωμί ολικής άλεσης και πλούσιο σε φυτικές ίνες. Και αυτό είναι ίσως κάτι που αξίζει να θυμόμαστε και στην Ελλάδα, όπου το ψωμί παραμένει βασικό μέρος της διατροφής.
Οι αριθμοί που έβαλαν τη σκανδιναβική διατροφή στο μικροσκόπιο
Οι ερευνητές έχουν αναπτύξει τον λεγόμενο Healthy Nordic Food Index, έναν δείκτη που αποτυπώνει κατά πόσο οι διατροφικές συνήθειες ενός ανθρώπου πλησιάζουν το παραδοσιακό σκανδιναβικό πρότυπο. Σε μία από τις πρώτες μεγάλες μελέτες, περισσότεροι από 57.000 Δανοί παρακολουθήθηκαν για 12 χρόνια.
Όπως αναφέρει το The Conversation, οι άνδρες που εμφάνιζαν τη μεγαλύτερη προσήλωση στα τρόφιμα που χαρακτηρίζουν τη συγκεκριμένη διατροφή είχαν 36% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου σε σύγκριση με εκείνους που κατανάλωναν λιγότερα από αυτά.
Παράλληλα, άλλες έρευνες έχουν βρει συσχετίσεις ανάμεσα σε αυτό το διατροφικό πρότυπο και χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2, καρδιαγγειακών παθήσεων και εγκεφαλικού επεισοδίου.
Χρειάζεται, ωστόσο, προσοχή στην ερμηνεία αυτών των αποτελεσμάτων. Οι μελέτες που παρακολουθούν τις διατροφικές συνήθειες ανθρώπων δείχνουν κυρίως συσχετίσεις και δεν μπορούν από μόνες τους να αποδείξουν ότι η διατροφή είναι ο μοναδικός λόγος για τον οποίο κάποιοι άνθρωποι ζουν περισσότερο.
Τι έδειξε μια πιο πρόσφατη μελέτη
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και μια μελέτη διάρκειας 12 μηνών στη Σουηδία.
Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να κάνουν συγκεκριμένες αλλαγές στη διατροφή τους: περισσότερη βρώμη και ψωμί σικάλεως αντί για λευκό ψωμί και ζυμαρικά, κραμβέλαιο αντί για βούτυρο, περισσότερα μήλα, μούρα και λάχανο, καθώς και περισσότερα λιπαρά ψάρια.
Μετά από έναν χρόνο, η ομάδα που ακολούθησε το συγκεκριμένο διατροφικό πρότυπο παρουσίασε βελτιώσεις σε αρκετούς παράγοντες που σχετίζονται με τον κίνδυνο χρόνιων ασθενειών. Μεταξύ αυτών ήταν τα επίπεδα σακχάρου και χοληστερόλης, το λίπος στο ήπαρ και ορισμένοι δείκτες φλεγμονής.
Και τι σχέση έχουν όλα αυτά με την Ελλάδα;
Ίσως περισσότερη απ’ όση φαίνεται αρχικά.
Ένας Έλληνας δεν χρειάζεται να αλλάξει τη μεσογειακή διατροφή με μια σκανδιναβική ούτε να αναζητήσει μούρα και ρέγγα για να υιοθετήσει τις βασικές αρχές της.
Αρκεί να δει κανείς τη φιλοσοφία πίσω από το μοντέλο: περισσότερα λαχανικά, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης, περισσότερα ψάρια και φρούτα, αλλά και καλύτερης ποιότητας λιπαρά. Παράλληλα, περιορίζονται τα γλυκά και τα σνακ, καθώς και τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.
Με άλλα λόγια, δεν πρόκειται για μια αυστηρή δίαιτα, αλλά για μια συνολική αλλαγή στις καθημερινές διατροφικές επιλογές.
