Oι προκλήσεις και οι προοπτικές του νέου Ποινικού Κώδικα - Law & Order

ΑΡΘΡΑ | ΑΠΟΨΕΙΣ

Oι προκλήσεις και οι προοπτικές του νέου Ποινικού Κώδικα

από τον Δημήτριος Βακαλόπουλος - 6 ημέρες πριν
Oι προκλήσεις και οι προοπτικές του νέου Ποινικού Κώδικα

Η ψύχραιμη και ρεαλιστική αποτίμηση του νέου κώδικα απεικονίζει με θετικό πρόσημο την ευρύτερη φιλοσοφία του χωρίς να παραγνωρίζει το αίσθημα ατιμωρησίας λόγω των παραγραφών πολλών υποθέσεων κακουργηματικού χαρακτήρα, καθώς και την πιθανή δυσαρμονία ανάμεσα στην εκάστοτε ένταση προσβολής έννομων αγαθών και των αποτελεσμάτων της και στην επαπειλούμενη ποινική κύρωση.

Ο νέος Ποινικός Κώδικας αλλά και ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας αποτελούν πλέον πραγματικότητα και το νομικό μας σύστημα καλείται να ανταποκριθεί στις νέες ρυθμίσεις.

Kατά τη διάρκεια της διαβούλευσης, αλλά και της συζήτησης στη Βουλή, ακούστηκαν πολλά, τόσο για τις θετικές, όσο και για τις αρνητικές πλευρές των νέων κωδίκων και εγέρθηκαν ζητήματα με επιμέρους προβλέψεις, τα οποία πιθανολογείται ότι θα απασχολήσουν τον νομικό κόσμο τα επόμενα χρόνια.

Σε αυτό που όμως όλοι συμφώνησαν είναι στην ανάγκη μεταρρυθμίσεων δεδομένου ότι το Ποινικό μας Δίκαιο έπρεπε να προσαρμοσθεί στη νέα πραγματικότητα και στα νέα κοινωνικά δεδομένα δεδομένου ότι οι πολίτες καλούντο εν έτει 2019 να δικάζονται βάσει ισχυόντων επί 70 χρόνια διατάξεων νόμων με αποτέλεσμα να είναι η Ελλάδα στην κορυφή της Ευρώπης σε ποσοστά καταδικασμένων σε ισόβια κάθειρξη, ενώ και ο γενικότερος μέσος όρος ποινών στη χώρα να είναι υψηλότερος από τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό.

Δεν πρέπει να παραγνωριστεί άλλωστε ότι οι νέοι Κώδικες αποτελούν το επιστέγασμα πολυετών εργασιών ειδικών Νομοπαρασκευαστικών Επιτροπών με την συμμετοχή επιφανών εκπροσώπων των Νομικών Σχολών της Επικρατείας, εκπροσώπων Δικαστικών Ενώσεων και εκπροσώπων της Ολομελείας των Δικηγορικών Συλλόγων της χώρας.

Ειδικότερα ο νέος Ποινικός Κώδικας ο οποίος για πρώτη φορά αλλάζει στο σύνολό του μετά την νομοθεσία των Βαυαρών, εκσυγχρονίζει σε σημαντικό βαθμό το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο. Μετά από 70 χρόνια καταργείται ο νόμος περί καταχραστών του δημοσίου (1608/50), δηλαδή καταργούνται τα ισόβια και οι καταχραστές του δημοσίου χρήματος θα τιμωρούνται με ποινές κάθειρξης έως 15 χρόνια, ενώ προβλέπεται ειδική παραγραφή 20ετίας. Επιπλέον, στην περίπτωση που αποκαθιστούν πλήρως τη ζημιά που έχουν προκαλέσει, θα έχουν ευνοϊκή ποινική μεταχείριση, ενώ σε εξαιρετικές περιπτώσεις προβλέπεται απαλλαγή.

Επιπλέον σειρά αδικημάτων θα τιμωρούνται στο εξής ως πλημμελήματα και όχι ως κακουργήματα. Αυτό όμως θα επιφέρει μαζικές παραγραφές εγκλημάτων για κατηγορίες όπως φοροδιαφυγή, μη καταβολή του ΦΠΑ, λαθρεμπορία, αρχαιοκαπηλία και πολλά άλλα, ενώ όλες οι εκκρεμείς υποθέσεις και ειδικότερα υποθέσεις με κατηγορίες κακουργημάτων για πριν από το 2011 θα παραγραφούν.

Βέβαια αξίζει να σημειωθεί ότι συγκριτικά με τα δοθέντα στην δημόσια διαβούλευση, υπήρξαν αρκετές βελτιώσεις : Ορίστηκε η ποινή της κάθειρξης για τη δωροδοκία πολιτικών προσώπων και εναρμονίστηκαν οι διατάξεις προς τις διεθνείς συμβάσεις που δεσμεύουν τη χώρα. Ορίστηκε αυστηρότερο πλαίσιο ποινής για τους διευθύνοντες εγκληματικές οργανώσεις (κάθειρξη έως 15 έτη) και βελτιώθηκαν νομοτεχνικά οι σχετικές διατάξεις. Εντάχθηκαν στο άρθρο 336 (ως παρ. 5) και οι λοιπές (πλην του εξαναγκασμού με σωματική βία ή απειλή κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας) μορφές βιασμού, με αναλογική κλιμάκωση των απειλούμενων ποινών. Εγκλήματα όπως η κλοπή και η φθορά προβλέφθηκε ότι θα διώκονται κατ’ αρχήν αυτεπαγγέλτως, ώστε να εξυπηρετηθούν πρακτικές ανάγκες (σύλληψη επ’ αυτοφώρω κ.λπ.), με τη δυνατότητα όμως της εκ των υστέρων παύσης της ποινικής δίωξης αν υποβάλει σχετική δήλωση ο ίδιος ο παθών. Προβλέφθηκε η αυτεπάγγελτη δίωξη της κακουργηματικής απιστίας και στον ιδιωτικό τομέα προς αποφυγήν τυχόν καταχρήσεων, κυρίως εκ μέρους οργάνων της διοίκησης μεγάλων επιχειρήσεων και οργανισμών. Λήφθηκε πρόνοια ώστε να μην επηρεάζονται οι αστικές απαιτήσεις του παθόντος σε περίπτωση παραγραφής του αδικήματος λόγω μετατροπής του από κακούργημα σε πλημμέλημα.

Με δεδομένο όμως ότι ως συλλειτουργοί της δικαιοσύνης οφείλουμε να δώσουμε έμφαση σε πιθανές αρνητικές παρενέργειες τέτοιες κατά την άποψή μου είναι εφαρμογή των ηπιοτέρων διατάξεων του νέου κώδικα στις εκκρεμείς υποθέσεις, η θέση στο αρχείο πταισματικών παραβάσεων, που δεν έχουν καταστεί τελεσίδικες, η επιβολή διοικητικών προστίμων που θα διαβιβάζονται στις οικείες Δ.Ο.Υ. προς βεβαίωση και είσπραξη επί ελαφρών παραβατικών συμπεριφορών, η επιβολή της κοινωφελούς εργασίας χωρίς να υπάρχουν οι απαραίτητες υποδομές.

Απορίες σε κάθε περίπτωση προκαλούν οι αλλαγές που επέρχονται στο σημερινό άρθρο 94 του ισχύοντος Ποινικού Κώδικα, το οποίο αφορά στην συνολική ποινή σε περίπτωση στερητικών της ελευθερίας ποινών, της διαγραφής της ειδικής προβλέψεως του εν λόγω άρθρου επί του εγκλήματος της ανθρωποκτονίας από αμέλεια κατά συρροή, αλλά και της αφαιρέσεως δύο σημαντικών άρθρων που τα τελευταία 70 χρόνια παρείχαν εξασφάλιση στα συμφέροντα του Ελληνικού Κράτους και πλέον συγκεκριμένα του άρθρου 150 “ περί νόθευση αποδεικτικών ” και του 151 που αφορά την “ Κατάχρηση πληρεξουσιότητας ”.

Η ψύχραιμη και ρεαλιστική αποτίμηση του νέου κώδικα απεικονίζει με θετικό πρόσημο την ευρύτερη φιλοσοφία του χωρίς να παραγνωρίζει το αίσθημα ατιμωρησίας λόγω των παραγραφών πολλών υποθέσεων κακουργηματικού χαρακτήρα, καθώς και την πιθανή δυσαρμονία ανάμεσα στην εκάστοτε ένταση προσβολής έννομων αγαθών και των αποτελεσμάτων της και στην επαπειλούμενη ποινική κύρωση.

ΠΟΙΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ