Πολλές φορές αρκετοί συνάδελφοι, μου καταγγέλλουν, προφορικά, υπηρεσιακές συμπεριφορές προϊσταμένων προς υφισταμένους, που δεν συνάδουν με την νομοθεσία, τους κανονισμούς, τις συνταγματικές αρχές της ισότητας, της νομιμότητας και της χρηστής διοίκησης και σίγουρα είναι αντιδεοντολογικές και αυθαίρετες, έως και βάναυσες, άδικες και ταπεινωτικές.
Νομοτελειακό αποτέλεσμα των άδικων και αντιεπαγγελματικών συμπεριφορών, είναι η διατάραξη της λειτουργίας και του έργου των Υπηρεσιών, αλλά και η πρόκληση διαταραχών στην υπηρεσιακή, προσωπική και οικογενειακή ζωή των θυμάτων και η πρόκληση βλάβης στην σωματική και ψυχική τους υγεία.
Οι άδικες, βάναυσες και ταπεινωτικές συμπεριφορές, είναι ποινικά, αστικά και πειθαρχικά καταλογιστέες στον δράστη τους.
Απάντηση δίνει η νέα διάταξη του άρθρου 4 του ν. 4808/2021 για το εργασιακό bullying και mobbing (εκφοβισμό, μπούλινγκ στους χώρους εργασίας) με τίτλο «Πρόκληση βλάβης με συνεχή σκληρή συμπεριφορά» με τίτλο: Απαγόρευση βίας και παρενόχλησης στην εργασία».
Δηλαδή, πλέον του Πειθαρχικού Δικαίου, ο νομοθέτης, με διατάξεις Νόμου, αλλά και με εξειδικευμένη Υπουργική Απόφαση, για τον εργασιακό χώρο (και) στον Δημόσιο Τομέα, ρητά, ξεκάθαρα και με σαφήνεια, προβλέπει, καθορίζει και τιμωρεί τις παράτυπες, βάναυσες, άδικες και αυταρχικές αποφάσεις και συμπεριφορές κάθε επιπέδου της διοίκησης σε βάρος των υφιστάμενων εργαζομένων υπαλλήλων, σε ολόκληρο, ανεξαιρέτως, τον Δημόσιο τομέα, δηλαδή και στα Σώματα Ασφαλείας και στις Ένοπλες Δυνάμεις.
Έτσι, για τον Δημόσιο Τομέα έχει εκδοθεί, η σχετική Υπουργική Απόφαση με Αριθμό ΔΙΔΑΔ/Φ.64/946/οικ.858/2023 με αριθμό ΦΕΚ 343/Β/26-1-2023 και τίτλο «Πρόληψη και αντιμετώπιση φαινομένων βίας και παρενόχλησης στην εργασία σε φορείς του Δημοσίου», που αφορά όλο τον Δημόσιο Τομέα, δηλαδή εφαρμόζεται και στους εργαζόμενους στα Σώματα Ασφαλείας και στις Ένοπλες Δυνάμεις.
Συγκεκριμένα, οποιοσδήποτε που έχει κάθε σχέση εργασίας ή υπηρεσίας, με συνεχή σκληρή συμπεριφορά του, κυρίως σε ηθικό τομέα, προκαλεί βλάβη της ψυχολογικής υγείας στον υφιστάμενο, τιμωρείται τουλάχιστον με ποινή φυλάκισης.
Η δε ποινική δίωξη, στις περισσότερες περιπτώσεις, ασκείται αυτεπαγγέλτως, διότι παραπέμπει σε αντίστοιχα εγκλήματα του Ποινικού Κώδικα.
Παρατηρώντας καθημερινές περιπτώσεις στην υπηρεσία και γενικότερα σε πολλές Αστυνομικές Υπηρεσίες, διαπιστώνεται καθαρά ότι πληρούνται και η αντικειμενική και η υποκειμενική υπόσταση του Ποινικού εγκλήματος που προβλέπεται στις διατάξεις του άρθρου 4 του ν. 4808/2021 και στην ανωτέρω Υπουργική Απόφαση.
Συνιστούν επομένως, εκφοβισμό και πρόκληση βλάβης της ψυχικής υγείας των συναδέλφων, κάθε είδους παράτυπες, παράνομες, αυταρχικές, βάναυσες, άδικες, ταπεινωτικές και αποκλίνουσες συμπεριφορές κάθε προϊσταμένου προς κάθε υφιστάμενο, είτε λαμβάνουν χώρα ευθέως, είτε έμμεσα με συγκαλυμμένο τρόπο.
Στοχεύουν δε, στην απαξίωση, στην δυσφήμηση, στην διάκριση, στην αποτροπή άσκησης έννομου δικαιώματος και στην υπηρεσιακή απομόνωση του συναδέλφου – θύματος.
Τέλος, mobbing συνιστά ιδιαίτερα στον ευαίσθητο εργασιακό περιβάλλον της Αστυνομίας, η παράνομη και καταχρηστική μέθοδος της ψυχολογικής χειραγώγησης, που ο θύτης – δράστης διασπείρει αμφιβολίες στο θύμα, διαστρεβλώνοντας τα πραγματικά περιστατικά και διαψεύδοντάς το, ώστε το θύμα να μην είναι βέβαιο για την μνήμη, την αντίληψη και την λογική του (το λεγόμενο «gaslighting»).
Δυστυχώς, διαπιστώνουμε ότι (και) στον Οργανισμό της Ελληνικής Αστυνομίας, να ισχύει πολλές φορές, το παράδοξο ότι ο κατά βαθμό ανώτερος να αντιμετωπίζεται «σαν εργοδότης που έχει πάντα δίκιο».
Ας μην ξεχνάμε ότι εργοδότης όλων εμάς των εργαζόμενων Αστυνομικών, είναι το Ελληνικό Δημόσιο και ο ελληνικός λαός τον οποίον υπηρετούμε.
Δεν είναι «εργοδότες» μας οι κάθε κατά βαθμό προϊστάμενοι, διοικητές ή οι διευθυντές Υπηρεσιών. Γιατί όμως ορισμένοι Αστυνομικοί Προϊστάμενοι έχουν την παράνομη νοοτροπία ότι οι υφιστάμενοι τους εργάζονται στην δική τους «επιχείρηση» και είναι υποχρεωμένοι να υποκύπτουν στις παράνομες συμπεριφορές και τις ιδιοτροπίες τους;
Πρέπει άμεσα να σταματήσουν αυτές οι παράνομες συμπεριφορές και να εφαρμοστεί η νομιμότητα.
Με τον όρο mobbing εννοείται η ηθική παρενόχληση εργαζομένων στο χώρο εργασίας τους. Είναι δηλαδή κάθε καταχρηστική συμπεριφορά που εκδηλώνεται με λόγια, με πράξεις ή παραλείψεις, με γραπτά μηνύματα κλπ και μπορεί να ζημιώσει την προσωπικότητα, την αξιοπρέπεια ή την σωματική ή ψυχική ακεραιότητα του ατόμου, να θέσει σε κίνδυνο την εργασία του ή να διαταράξει το εργασιακό κλίμα.
Η ηθική παρενόχληση στο χώρο εργασίας παίρνει τη μορφή ταπεινωτικής συμπεριφοράς, άνισης μεταχείρισης, προσβολών, απομόνωσης, εξώθησης σε σφάλματα, απειλών, άσκησης ψυχολογικής βίας, ανάθεσης υπερβολικού όγκου εργασίας σε συνδυασμό με κακόβουλα σχόλια για την δήθεν ελλιπή απόδοση, τοποθέτησης σε θέση «ψυγείο» χωρίς καθήκοντα και αντικείμενο εργασίας κτλ.
Με απλά λόγια η συμπεριφορά του θύτη – δράστη αρκεί να έχει τα κάτωθι στοιχεία:
- Να είναι ανεπιθύμητη, εχθρική, εκφοβιστική ή ταπεινωτική.
- Να θεμελιώνει στην ουσία σχέση δράστη – θύματος.
- Να δημιουργεί εχθρικό περιβάλλον στον εργασιακό χώρο, προσβάλλοντας την αξιοπρέπεια, την τιμή, ακόμα και την υγεία (συμπεριλαμβανομένης της ψυχικής) ενός προσώπου, ώστε να θεωρείται ως συμπεριφορά mobbing.
Επιγραμματικά, το υπηρεσιακό bullying/mobbing αποτελεί ως πράξη έγκλημα και νομικά ισχύουν τα κάτωθι:
- Είναι πλημμέλημα που στις περισσότερες περιπτώσεις διώκεται ΑΥΤΕΠΑΓΓΕΛΤΩΣ, εφόσον σε σοβαρές περιπτώσεις έχει εφαρμογή ακόμα και η διατάξεις του άρθρου 312 και άλλα σχετικά άρθρα του Ποινικού Κώδικα.
- Διώκεται παράλληλα και από πλευράς πειθαρχικού δικαίου της Ελληνικής Αστυνομίας (π.δ. 120/2008) ΑΥΤΕΠΑΓΓΕΛΤΑ με ανώτερες πειθαρχικές ποινές.
- Χρειάζεται αναφορά – καταγγελία: α) Αναφορά παραπόνων σύμφωνα με το άρθρο 45 του π.δ. 141/1991 και β) μηνυτήρια αναφορά/ υποβολή έγκλησης σύμφωνα με τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, από πλευράς των παθόντων εργαζομένων Αστυνομικών.
- Πέραν της ποινικής και πειθαρχικής πλευράς ο εργαζόμενος έχει το νόμιμο δικαίωμα να υποβάλλει αυτοτελώς:
α) Αστική αγωγή κατά του δράστη λόγω αδικοπραξίας, δηλαδή λόγω της ατομικής νομικής ευθύνης του, σε προσωπικό επίπεδο στα Πολιτικά (Αστικά) Δικαστήρια.
β) Αίτηση αποζημίωσης στα Διοικητικά Δικαστήρια κατά του Δημοσίου.
Θετικό σημείο στον νομό, για το συγκεκριμένο έγκλημα, είναι ότι το βάρος της απόδειξης της τυχόν αθωότητάς του δράστη του mobbing, απονέμεται στον ίδιο τον καταγγελόμμενο/δράστη.
Αυτό σημαίνει, με βάση τις ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις, πως όταν ο εργαζόμενος καταγγέλλει ότι υφίσταται βία και παρενόχληση, ο καταγγελόμμενος/δράστης κατά του οποίου στρέφεται, πρέπει να αποδείξει ότι δεν συνέβησαν τα όσα ο εργαζόμενος/θύμα ισχυρίζεται, εφαρμόζεται δηλαδή, το «ανεστραμμένο τεκμήριο αθωότητας».
Αυτό συμβαίνει διότι το mobbing, δυστυχώς, είναι δύσκολο να τεκμηριωθεί από το θύμα, λόγω των ψυχολογικών επιπτώσεων που υφίσταται και επειδή οι τυχόν λοιποί μάρτυρες/παρατηρητές του mobbing φοβούνται να αναμιχθούν.
Το υπηρεσιακό bullying έχει θύτες, θύματα και παρατηρητές.
Κλασσικά παραδείγματα Υπηρεσιακού bullying – mobbing στον εργασιακό περιβάλλον της Ελληνικής Αστυνομίας αποτελούν ενδεικτικά οι εξής κυρίως συμπεριφορές:
- Οι αυταρχικές, υποτιμητικές, εξυβριστικές και απειλητικές φράσεις ανώτερων προς κατώτερων σε οποιαδήποτε στάδιο στην υπηρεσία.
- Η μη εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας στην υποβολή παραπόνων, έστω και προφορικά, σε οποιαδήποτε συνεχή καταστρατήγηση εργασιακών δικαιωμάτων, προς ανωτέρους και η οποιαδήποτε απειλή από αυτούς στους υφισταμένους τους, εάν συνεχίσουν τη νόμιμη διεκδίκησή τους.
Έτσι, για να είμαι πιο συγκεκριμένος αναφέρω τα κάτωθι παραδείγματα:
- Η απειλή ότι θα «φύγεις από τη συγκεκριμένη Υπηρεσία», αν επιμένεις στο νομικό αίτημά σου…
- Η άρνηση και η μη έγκριση αιτημάτων διαφόρων περιπτώσεων ειδικών αδειών και η παράτυπη μη χορήγησή τους…
- Η διάθεση σε συγκεκριμένα υπηρεσιακά καθήκοντα που δεν συνάδουν με τον βαθμό του εκτελούντα αυτές τις υπηρεσίες Αστυνομικού…
- Όταν προφορικά σου αποτρέπουν να υποβάλλεις αίτηση μετάθεσης, λέγοντας πως πιθανότατα δεν θα πας στην Υπηρεσία που θέλεις, αλλά θα βρεθείς σε άλλη Υπηρεσία μη επιλογής σου…
- Όταν σου οφείλονται δεκάδες ρεπό ή έχεις να λάβεις ρεπό περαν του δεκαπενθημέρου και με οποιονδήποτε τρόπο σου αποτρέπουν είτε να κανεις τη νόμιμη αυτοδίκαια χρήση των δύο (2) ρεπό είτε και να υποβάλλεις αναφορά παραπόνων…
- Όταν σου λένε πως στη συγκεκριμένη Υπηρεσία που υπηρετείς δεν τηρούνται τα νόμιμα θεσμοθετημένα ωράρια εργασίας από τη νομοθεσία, ούτε εκδίδεται εβδομαδιαία υπηρεσία και πως αν δεν το επιθυμείς, να αλλάξεις Υπηρεσία…
- Όταν σου αρνούνται τη χορήγηση της θεσμοθετημένης γονικής άδειας παρακολούθησης της σχολικής επίδοσης των τέκνων σου, διάρκειας 4 ή 5 ή και 6 ημερών μόλις ανά έτος και ανάλογα την οικογενειακή σου κατάσταση, παρότι απαγορεύεται η άρνηση της κάθε υπηρεσίας στην έγκριση της και σου λένε πως αν επιμένεις θα έχεις άλλες αρνητικές σε βάρος σου συνέπειες…
- Όταν δεν σου επιτρέπουν να μεταβείς σε αιμοδοσία καθώς σου αρνούνται τη χορήγηση της νόμιμης αιμοδοτικής άδειας…
- Όταν επειδή ζήτησες κάτι που προβλέπεται από τον Κανονισμό ή επειδή τόλμησες να υποβάλεις αναφορά για οτιδήποτε που, δυστυχώς, φέρνει σε δύσκολη θέση κάποιον ανώτερό σου, προφορικά σου λένε πως θα σε ελέγχουν αυστηρά για καθετί υπηρεσιακό και θα σε καλέσουν σε απολογία με το παραμικρό…
- Όταν έρχονται ειδικές εκπαιδεύσεις ειτε στο εξωτερικό είτε στο εσωτερικό και δεν στο γνωστοποιούν, ενώ κατέχεις τα απαραίτητα προσόντα, αλλά η διοίκηση διαλέγει συνέχεια τους ίδιους και τους ίδιους…
- Όταν σου λένε πως επειδή είσαι σε κάποια θεωρητικά «καλή Υπηρεσία», αν κάνεις χρήση της 9μηνης άδειας ανατροφής του ανήλικου τέκνου σου, το καλοκαίρι στις εσωτερικές τακτικές μεταθέσεις, ίσως, με πρωτοβουλία της υπηρεσίας μετατεθείς…
- Όταν το περιπολικό όχημα έχει σοβαρή βλάβη που δημιουργεί περαιτέρω προβλήματα για τη χρήση του, ενημερώνεις σχετικά και ο ανώτερος προϊστάμενος, σου λέει μην κάνεις αναφορά για να μην κινητοποιηθεί το όχημα για να μην δημιουργεί προβλήματα στην ιεραρχικά ανώτερη Υπηρεσία…
- Όταν υποβάλλεις αίτηση λήψης της βραχείας και κανονικής άδεια, ώστε να μην τις απωλέσεις επειδή έπειτα θα λάβεις την άδεια ανατροφής τέκνου και στις αρνούνται…
- Όταν ενώ έχεις προγραμματισμό κανονικής άδειας, δεν στην εγκρίνουν και σου απαντάνε να αλλάξεις την ημερομηνία λήψης της…
- Όταν ζητάς ολιγόωρη άδεια, στην αρνούνται, αλλά όμως κάποιοι άλλοι «αυλικοί» της διοίκησης βρίσκονται καθημερινά σε καθεστώς «άτυπης και άγραφης ολιγόωρης άδειας»…
- Όταν συνεχόμενα σε ορίζουν σε εκτέλεση υπηρεσίας δύο συνεχόμενων νυχτερινών ωραρίων σε σταθερή κυκλική επαναλαμβανόμενη βάση…
- Όταν αρρωσταίνεις, με ιατρική γνωμάτευση αφήνεσαι ελεύθερος υπηρεσίας και καθημερινά σου κάνουν έλεγχο (παράτυπα, καταχρηστικά και κατά παράβαση του οικιακού ασύλου) εάν βρίσκεσαι στην οικία σου χωρίς διακριτικότητα, ακόμα και σε ώρες κοινής ησυχίας και καταστρατηγώντας τη σχετική διάταξη ελέγχου που προβλέπει συγκεκριμένα τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται ο έλεγχος και ενώ βέβαια σε άλλους συναδέλφους της ίδιας Υπηρεσίας σε παρόμοιες περιπτώσεις δεν διεξάγεται ουδέποτε τέτοιες έλεγχος…
- Όταν είσαι υπηρεσία μέτρων τάξης σε Δικαστικές αίθουσες και σου λένε πως εάν σε βρουν να κάθεσαι και να μην είσαι μόνιμα σε όρθια στάση για απεριόριστες ώρες εργασίας, χωρίς διάλειμμα μάλιστα, θα σε τιμωρήσουν…
- Όταν ζητάς με αίτηση να λάβεις κάποια οφειλόμενα ρεπό γιατί έχεις ένα προσωπικό ζήτημα, σου τα αρνούνται λέγοντας να πάρεις κανονική άδεια, ενώ πάλι από την ίδια σου την Υπηρεσία, κάποιοι άλλοι ανώτεροι σου όμως, λαμβάνουν πιο πολλά μαζεμένα ρεπό και αναχωρούν κιόλας και στο εξωτερικό…
- Όταν σου αρνούνται παράτυπα τη χορήγηση της φοιτητικής σου άδειας που νόμιμα έχεις ζητήσει (αφού δεν προβλέπεται η μη έγκρισή της) ενώ είσαι φοιτητής σε ΑΕΙ ή ΤΕΙ και σου λένε πως αν επιμένεις τότε ίσως αλλάξεις Υπηρεσία…
- Όταν ζητάς την ειδική άδεια ασθένειας τέκνων και σου λένε πως δεν χορηγείται αυτή, παρόλο που δεν επιτρέπεται η μη χορήγησή της σε περίπτωση που υποβλήθηκε με τον νομικό τρόπο…
Προσωπικά θα καταγγέλλω, όπως έχω υποχρέωση και καθήκον, ό,τι περιέλθει σε γνώση μου με οτιδήποτε τρόπο, σχετικά με οποιαδήποτε παράτυπη και βάναυση συμπεριφορά οποιουδήποτε ανώτερου κάθε βαθμού και θέσης, καθώς και θα καθοδηγώ τους συναδέλφους μου για τη νόμιμη υπηρεσιακή διαδικασία που θα πρέπει να ακολουθήσουν με τη στήριξη, φυσικά, των εκλεγμένων στο Αστυνομικό συνδικαλιστικό κίνημα.
Γράφει ο ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ ΘΕΟΦΙΛΟΣ Αστυνόμος Β’, Αστυνομικός Συνδικαλιστής
