Η εφορία έχει εντείνει σημαντικά τους ελέγχους το τελευταίο διάστημα, αξιοποιώντας νέα ψηφιακά εργαλεία, διασταυρώσεις στοιχείων και πιο στοχευμένες διαδικασίες ελέγχου.
Παράλληλα, έχει αλλάξει και η φιλοσοφία των ελεγκτικών μηχανισμών, καθώς το επίκεντρο δεν βρίσκεται πλέον αποκλειστικά στις επιχειρήσεις, αλλά στο ίδιο το φυσικό πρόσωπο και τη συνολική οικονομική του εικόνα.
Συχνά, η αφορμή για έναν έλεγχο μπορεί να είναι μια σημαντική αγορά, όπως η απόκτηση ακινήτου ή άλλου περιουσιακού στοιχείου υψηλής αξίας. Όταν τα δηλωθέντα εισοδήματα δεν επαρκούν για να δικαιολογήσουν τη συγκεκριμένη δαπάνη, ο φορολογούμενος επικαλείται συνήθως ανάλωση κεφαλαίου προηγούμενων ετών. Σε αυτό το σημείο ενεργοποιούνται οι ελεγκτικοί μηχανισμοί.
Οι αρχές προχωρούν σε ουσιαστικό έλεγχο του «πόθεν έσχες», εξετάζοντας αν το κεφάλαιο που επικαλείται ο φορολογούμενος μπορεί πράγματι να τεκμηριωθεί με βάση τα οικονομικά δεδομένα προηγούμενων ετών. Ο ελεγχόμενος καλείται να αποδείξει ότι τα χρήματα που εμφανίζει ως διαθέσιμο απόθεμα υπήρχαν πραγματικά και όχι μόνο λογιστικά.
Καθοριστικό ρόλο παίζει το γεγονός ότι κατά τον έλεγχο λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικές δαπάνες διαβίωσης και όχι μόνο τα τεκμήρια. Έτσι, ακόμη κι αν το τεκμήριο διαβίωσης υπολογίζεται σε σχετικά χαμηλό ποσό, οι ελεγκτές μπορούν να εξετάσουν αν οι πραγματικές δαπάνες ήταν σημαντικά υψηλότερες.
Όταν ο φορολογούμενος ασκεί παράλληλα επιχειρηματική δραστηριότητα, η έρευνα επεκτείνεται και στην επιχείρηση. Όχι απαραίτητα επειδή έχει εντοπιστεί κάποια παράβαση, αλλά επειδή τα επιχειρηματικά εισοδήματα αποτελούν μέρος της συνολικής οικονομικής εικόνας που αξιολογείται. Στόχος είναι να διαπιστωθεί κατά πόσο τα δηλωμένα έσοδα μπορούν να δικαιολογήσουν τις προσωπικές δαπάνες, τις επενδύσεις και την περιουσιακή κατάσταση του ελεγχόμενου.
Το πιο κρίσιμο στάδιο συνήθως έρχεται με τον έλεγχο των τραπεζικών λογαριασμών. Οι αρμόδιες αρχές εξετάζουν αναλυτικά τις κινήσεις, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στις εισερχόμενες πιστώσεις. Κάθε κατάθεση, έμβασμα ή χρηματική μεταφορά αξιολογείται ξεχωριστά, προκειμένου να διαπιστωθεί αν συνδέεται με δηλωμένα εισοδήματα ή άλλη νόμιμη πηγή προέλευσης.
Σε αυτή τη διαδικασία δεν αρκούν γενικές αναφορές ή προφορικές εξηγήσεις. Για κάθε ποσό απαιτείται συγκεκριμένη τεκμηρίωση, διαφορετικά μπορεί να χαρακτηριστεί ως προσαύξηση περιουσίας από άγνωστη πηγή. Με άλλα λόγια, ο φορολογούμενος καλείται να αποδείξει όχι μόνο την ύπαρξη των χρημάτων αλλά και τη διαδρομή τους μέσα στον χρόνο.
Η σύγχρονη πρακτική των ελέγχων βασίζεται πλέον στη σύνθεση της συνολικής οικονομικής εικόνας κάθε φορολογουμένου. Εισοδήματα, περιουσιακά στοιχεία, τραπεζικές κινήσεις, δαπάνες και τρόπος ζωής αξιολογούνται συνδυαστικά, διαμορφώνοντας ένα ολοκληρωμένο προφίλ που επιτρέπει στις αρχές να εντοπίζουν πιθανές αποκλίσεις και αδήλωτα εισοδήματα.
