Ο πληθυσμός των φυλακών στη Σουηδία έχει υπερδιπλασιαστεί μέσα σε περίπου μία δεκαετία και, σύμφωνα με τις προβλέψεις των σουηδικών αρχών, η αύξηση αναμένεται να συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια.
Όπως σημειώνει ο ιστότοπος ερευνών «The Conversation», η Σουηδία, η οποία για δεκαετίες θεωρούνταν παράδειγμα ενός πιο ήπιου συστήματος ποινικής δικαιοσύνης με έμφαση στην επανένταξη των κρατουμένων και στον περιορισμό της φυλάκισης, ακολουθεί πλέον μια διαφορετική πορεία.
Κατά τη δεκαετία του 1990 και μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2010, ο αριθμός των κρατουμένων στη χώρα κυμαινόταν περίπου μεταξύ 4.000 και 6.000. Το 2025, ωστόσο, ξεπέρασε τις 9.000.
Η εξέλιξη αυτή διαφοροποιεί τη Σουηδία από τους υπόλοιπους σκανδιναβικούς γείτονές της. Η χώρα έχει πλέον ξεπεράσει τους 100 κρατούμενους ανά 100.000 κατοίκους, ενώ στη Δανία, τη Φινλανδία και τη Νορβηγία το αντίστοιχο ποσοστό παραμένει περίπου μεταξύ 50 και 75 κρατουμένων ανά 100.000 κατοίκους.
Προβλέψεις για περισσότερους από 30.000 κρατούμενους
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο, ωστόσο, αφορά τις προβλέψεις για το μέλλον. Σύμφωνα με τη Σουηδική Υπηρεσία Φυλακών και Επιτήρησης, ο αριθμός των κρατουμένων θα μπορούσε τις επόμενες δεκαετίες να ξεπεράσει τους 30.000.
Αυτό θα αντιστοιχούσε σε σχεδόν 300 κρατούμενους ανά 100.000 κατοίκους, κατατάσσοντας τη Σουηδία μεταξύ των χωρών με τα υψηλότερα ποσοστά φυλάκισης παγκοσμίως και πολύ πάνω από τα σημερινά επίπεδα των υπόλοιπων κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η αύξηση αυτή δεν αποδίδεται απλώς σε μια συνολική έκρηξη της εγκληματικότητας. Όπως σημειώνεται στο άρθρο του «The Conversation», τα συνολικά ποσοστά εγκληματικότητας στη Σουηδία, συμπεριλαμβανομένων των βίαιων εγκλημάτων, δεν έχουν αυξηθεί αντίστοιχα τις τελευταίες δεκαετίες.
Υπάρχουν, βέβαια, συγκεκριμένες μορφές εγκληματικότητας που έχουν αυξηθεί. Μεταξύ αυτών είναι τα περιστατικά θανατηφόρας βίας με τη χρήση πυροβόλων όπλων, τα οποία αυξήθηκαν κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες και έφτασαν στο υψηλότερο επίπεδο το 2022.
Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, ο αριθμός των θανάτων ανά κάτοικο από βίαια εγκλήματα παραμένει περίπου στα ίδια επίπεδα με εκείνα που καταγράφονταν στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και στις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Οι αυστηρότερες ποινές αλλάζουν το τοπίο
Η μεγάλη αύξηση του πληθυσμού των φυλακών συνδέεται κυρίως με μια σειρά νομοθετικών αλλαγών που διεύρυναν την ποινικοποίηση και αύξησαν τις ποινές για μια σειρά αδικημάτων.
Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό: τα συνολικά έτη φυλάκισης που επιβάλλονται κάθε χρόνο σχεδόν διπλασιάστηκαν, από περίπου 8.000 στα μέσα της δεκαετίας του 2010 σε σχεδόν 19.000 το 2024. Παράλληλα, μια νέα μεταρρύθμιση του ποινικού συστήματος αναμένεται, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, να προσθέσει περίπου 16.000 επιπλέον έτη φυλάκισης κάθε χρόνο.
Στις αλλαγές περιλαμβάνονται η επαναφορά της δυνατότητας αόριστης προληπτικής κράτησης για επικίνδυνους παραβάτες, ο περιορισμός της υπό όρους αποφυλάκισης και η μείωση της σημασίας της ηλικίας κατά την επιβολή ποινών σε νεαρούς παραβάτες.
Παράλληλα, το όριο της ποινικής ευθύνης μειώθηκε προσωρινά από τα 15 στα 14 έτη για σοβαρά εγκλήματα.
Οι αλλαγές αυτές αναμένεται να οδηγήσουν σε περισσότερες και μεγαλύτερης διάρκειας φυλακίσεις.
Πίεση στις φυλακές
Η αύξηση του αριθμού των κρατουμένων έχει ήδη δημιουργήσει προβλήματα στο σουηδικό σωφρονιστικό σύστημα Οι αρχές έχουν προχωρήσει σε πολιτική διπλής πληρότητας, με κελιά που προηγουμένως προορίζονταν για έναν κρατούμενο να χρησιμοποιούνται πλέον για δύο.
Ο κοινοβουλευτικός διαμεσολαβητής της χώρας έχει προειδοποιήσει ότι οι σημερινές συνθήκες στις φυλακές ενδέχεται να θέσουν τους κρατουμένους σε κίνδυνο απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης.
Παράλληλα, η κυβέρνηση εξετάζει την αποστολή περιορισμένου αριθμού κρατουμένων σε φυλακές της Εσθονίας προκειμένου να αντιμετωπιστεί μέρος της αυξανόμενης πίεσης στις σουηδικές φυλακές.
Ο υπουργός Δικαιοσύνης της Σουηδίας, Γκούναρ Στρέμερ, έχει δηλώσει ότι το να φυλακίζονται περισσότεροι άνθρωποι και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα είναι «σημαντικό, επιθυμητό και απαραίτητο».
Ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα
Την ίδια στιγμή, το ζήτημα που τίθεται από ερευνητές του ποινικού δικαίου αφορά όχι μόνο το πόσοι άνθρωποι θα οδηγηθούν στη φυλακή, αλλά και το κατά πόσο οι νέες πολιτικές θα επιτύχουν τους στόχους τους.
Οι συγγραφείς του άρθρου επισημαίνουν ότι οι σχετικές προτάσεις δεν συνοδεύονται πάντα από επαρκή στοιχεία για το κατά πόσο η αύξηση των φυλακίσεων μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά προβλήματα όπως το οργανωμένο έγκλημα και ορισμένες μορφές βίαιης εγκληματικότητας.
Ερευνητές και ειδικοί έχουν εκφράσει επίσης ανησυχίες σχετικά με τις επιπτώσεις των μεταρρυθμίσεων στις θεμελιώδεις αρχές του ποινικού δικαίου και στα ανθρώπινα δικαιώματα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ταχύτητα με την οποία προωθούνται οι αλλαγές. Σύμφωνα με το άρθρο, ακόμη και εμπειρογνώμονες που διορίστηκαν από την ίδια την κυβέρνηση έχουν επισημάνει ότι είναι δύσκολο να εκτιμηθούν με βεβαιότητα οι συνολικές συνέπειες, καθώς πολλές μεταρρυθμίσεις εφαρμόζονται ταυτόχρονα.
Η Σουηδία βρίσκεται έτσι μπροστά σε μια σημαντική αλλαγή στη σωφρονιστική της πολιτική. Από ένα μοντέλο που έδινε μεγαλύτερη έμφαση στην επανένταξη και στον περιορισμό της φυλάκισης, κινείται προς ένα σύστημα με περισσότερες και αυστηρότερες ποινές.
Το αν αυτή η αλλαγή θα οδηγήσει σε αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της εγκληματικότητας ή σε νέες πιέσεις για το σωφρονιστικό σύστημα παραμένει ένα από τα βασικά ερωτήματα που θα κληθεί να αντιμετωπίσει η Σουηδία τα επόμενα χρόνια.
