Δεν χρειάζεται πια να δουλεύεις 15 ώρες την ημέρα για να νιώσεις burnout.
Ούτε να έχεις ένα αφεντικό που σε πιέζει ασταμάτητα ή ένα πρόγραμμα που δεν χωρά ούτε ανάσα. Η εξουθένωση έχει αλλάξει μορφή.
Σήμερα μπορεί να εμφανιστεί ακόμα κι όταν είσαι άνεργος, όταν δουλεύεις από το σπίτι, όταν «υποτίθεται» ότι ξεκουράζεσαι ή ακόμα κι όταν δεν κάνεις σχεδόν τίποτα.
Και αυτό είναι ίσως το πιο παράξενο και τρομακτικό στοιχείο της σύγχρονης κόπωσης, ότι δεν συνδέεται πλέον μόνο με τη δουλειά, αλλά με τον τρόπο που ζούμε συνολικά.
Ο όρος burnout χρησιμοποιήθηκε αρχικά για να περιγράψει την επαγγελματική εξουθένωση, τη σωματική και ψυχική κατάρρευση που προκαλεί το χρόνιο εργασιακό στρες.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας το αναγνώρισε επίσημα ως αποτέλεσμα «χρόνιου στρες στον χώρο εργασίας που δεν έχει αντιμετωπιστεί επιτυχώς».
Όμως τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότεροι άνθρωποι περιγράφουν ακριβώς τα ίδια συμπτώματα χωρίς να βρίσκονται απαραίτητα σε ένα εξαντλητικό επαγγελματικό περιβάλλον.
Η μόνιμη κούραση, η αίσθηση ότι το μυαλό δεν «σβήνει» ποτέ, η έλλειψη διάθεσης ακόμη και για πράγματα που κάποτε σου άρεσαν, η δυσκολία συγκέντρωσης και η αίσθηση αποσύνδεσης από τον κόσμο είναι πλέον κομμάτι της καθημερινότητας για πολλούς ανθρώπους.
Και η ειρωνεία είναι πως συχνά εμφανίζονται σε περιόδους που θεωρητικά θα έπρεπε να νιώθουμε πιο ήρεμοι. Ένα Σαββατοκύριακο δεν αρκεί για να ξεκουράσει το μυαλό. Ούτε μια εβδομάδα άδειας. Γιατί η εξάντληση δεν είναι μόνο σωματική, είναι ψυχική, συναισθηματική και συνεχής.
Ζούμε σε μια εποχή όπου ο εγκέφαλος δεν σταματά ποτέ να λειτουργεί. Ακόμα κι όταν δεν εργαζόμαστε, παραμένουμε «διαθέσιμοι».
Ελέγχουμε emails, απαντάμε σε μηνύματα, χαζεύουμε ατελείωτα στα social media, συγκρίνουμε τη ζωή μας με των άλλων, νιώθουμε ότι πρέπει συνεχώς να εξελισσόμαστε, να βελτιωνόμαστε, να κάνουμε κάτι παραγωγικό.
Η πίεση δεν έρχεται μόνο από τη δουλειά αλλά από παντού. Από την ανάγκη να είμαστε επιτυχημένοι, ενημερωμένοι, κοινωνικοί, fit, ψυχικά ισορροπημένοι και χαρούμενοι, όλα ταυτόχρονα.
Κάπως έτσι, το burnout μετατρέπεται σε κατάσταση ύπαρξης. Δεν είναι μόνο ότι κουράζεσαι, είναι ότι αδειάζεις.
Ακόμα και στιγμές ξεκούρασης μοιάζουν να έχουν χάσει τη δύναμή τους. Βλέπεις σειρές χωρίς να τις παρακολουθείς πραγματικά, κάνεις scroll χωρίς λόγο, ξυπνάς πιο κουρασμένος απ’ ό,τι κοιμήθηκες. Πολλοί άνθρωποι περιγράφουν το burnout σαν μια αίσθηση ότι λειτουργούν στον «αυτόματο πιλότο».
Το πιο δύσκολο είναι ότι συχνά δεν το αναγνωρίζουμε εγκαίρως. Θεωρούμε ότι είναι απλή κούραση, μια κακή περίοδος ή έλλειψη κινήτρου.
Προσπαθούμε να το λύσουμε με λίγες ώρες ύπνου παραπάνω ή με έναν καφέ περισσότερο.
Όμως η εξουθένωση δεν φεύγει τόσο εύκολα. Όσοι το έχουν βιώσει περιγράφουν μια κατάσταση που μοιάζει περισσότερο με εσωτερική αποσύνδεση παρά με απλή κόπωση.
Και ίσως εκεί βρίσκεται η μεγάλη παγίδα της εποχής μας. Έχουμε μάθει να λειτουργούμε κουρασμένοι. Να θεωρούμε φυσιολογικό το να είμαστε συνεχώς εξαντλημένοι. Να αντιμετωπίζουμε την ξεκούραση σαν πολυτέλεια και όχι σαν ανάγκη.
Το burnout δεν αφορά πια μόνο ανθρώπους που δουλεύουν υπερβολικά. Αφορά ανθρώπους που ζουν χωρίς πραγματική αποφόρτιση, χωρίς χρόνο για παύση και χωρίς ουσιαστική ηρεμία.
Η λύση φυσικά δεν είναι τόσο απλή όσο ένα motivational quote που λέει «βάλε τον εαυτό σου πρώτη προτεραιότητα».
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Χρειάζεται όρια, ξεκούραση χωρίς ενοχές, απομάκρυνση από τη διαρκή ψηφιακή υπερδιέγερση και -σε αρκετές περιπτώσεις- βοήθεια από ειδικό. Κυρίως όμως χρειάζεται να αποδεχτούμε κάτι που συχνά ξεχνάμε.
Ο άνθρωπος δεν είναι φτιαγμένος για να λειτουργεί ασταμάτητα.
