Σύμφωνα με δημοσιεύματα, κάποιοι από όσους βρίσκονταν στο ιατρείο αναζητούσαν οδηγίες σε σύστημα τεχνητής νοημοσύνης ενόσω ο τραγουδιστής ήταν αναίσθητος. Αν επιβεβαιωθεί ανακριτικά, είναι το μόνο στοιχείο που φωτίζει τα ογδόντα τέσσερα λεπτά — και ο λόγος που η δίωξη για έκθεση υπολείπεται.

Γράφει η Κάτια Αναγνωστοπούλου, δικηγόρος

Η ανάκριση βρίσκεται σε εξέλιξη και οι κατηγορούμενοι απολογούνται τη Δευτέρα.

Ισχύει πλήρως το τεκμήριο αθωότητας: ουδείς έχει κριθεί ένοχος για τίποτε, και όσα ακολουθούν αποτελούν νομική ανάλυση επί περιστατικών που γίνονται υποθετικά δεκτά όπως προκύπτουν από τη μέχρι σήμερα δημοσιότητα, χωρίς να έχουν ελεγχθεί δικαστικά.

Η δίωξη ασκήθηκε για έκθεση από την οποία προκλήθηκε θάνατος, κατά συναυτουργία, σε βαθμό κακουργήματος. Η οικογένεια ζητεί αναβάθμιση σε ανθρωποκτονία με ενδεχόμενο δόλο.

Η συζήτηση που ακολούθησε παρουσίασε το δίλημμα ως σύγκρουση μεταξύ νομικής ψυχραιμίας και συναισθηματικής πίεσης, με την Εισαγγελία στη θέση της πρώτης. Η εικόνα αυτή είναι άδικη προς την οικογένεια και, το κυριότερο, ανακριβής.

Έχουν δημοσιοποιηθεί έκτοτε πολλά και ετερόκλητα. Ότι το ιατρείο διέθετε άδεια λειτουργίας μόνο ως παθολογικό. Ότι οι δύο κατηγορούμενοι δεν είχαν τη σχετική ειδικότητα.

Ότι δύο ιστοσελίδες προέβαλλαν θεραπείες με βλαστοκύτταρα και «καθαρισμό» πλάσματος για πάθηση κάθε είδους, από τα καρδιολογικά έως την αντιγήρανση.

Ο Ιατρικός Σύλλογος δηλώνει ότι παραπλανήθηκε και ότι ουδέποτε είδε μηχάνημα πλασμαφαίρεσης στον χώρο, αφήνοντας αναπάντητο το πώς λειτουργούσε επί χρόνια στο κέντρο της Αθήνας ένα ιατρείο που ουδείς είχε ελέγξει επαρκώς.

Κανένα τους όμως δεν αγγίζει το επίδικο. Όλα αφορούν τον χρόνο πριν από την ανάληψη της ιατρικής πράξης, ενώ ο χαρακτηρισμός κρίνεται αλλού: στο διάστημα που μεσολάβησε από τη στιγμή που σταμάτησε το μηχάνημα, στις 14:57, έως την κλήση του ΕΚΑΒ στις 16:21. Ογδόντα τέσσερα λεπτά, για τα οποία δεν γνωρίζουμε σχεδόν τίποτε.

Η κλήση του ΕΚΑΒ δεν κόστιζε τίποτα

Μέσα σε αυτό το διάστημα το κρίσιμο ερώτημα είναι απλούστερο από όσα συζητούνται: τι κόστιζε η κλήση του ΕΚΑΒ. Πόση γνώση και πόσο χρόνο απαιτούσε, από ανθρώπους που μάλιστα, κρατούσαν ήδη κινητό τηλέφωνο;

Το ποινικό δίκαιο διαθέτει εδώ έναν κανόνα που η συζήτηση αγνοεί.

Όσο χαμηλότερο είναι το κόστος της οφειλόμενης ενέργειας, τόσο δυσκολότερα εξηγείται η παράλειψή της ως αδυναμία και τόσο ευκολότερα ως επιλογή. Όταν η ενέργεια αυτή δεν κοστίζει απολύτως τίποτε και δεν τελείται επί μιάμιση ώρα πάνω από άνθρωπο σε ανακοπή, το ερώτημα αντιστρέφεται. Παύει να διερευνάται πλέον ο λόγος της αδράνειας και αναζητείται το όφελος.

Το μόνο όφελος της σιωπής

Το όφελος είναι ένα: να μην εισέλθει στον χώρο κανείς εκτός του ιατρείου. Παρόντα πρόσωπα υπήρχαν — μια νοσηλεύτρια και δύο γραμματείς, κατά τις καταθέσεις — αλλά επρόκειτο για το προσωπικό των κατηγορουμένων. Η μη κλήση δεν βελτιώνει σε τίποτε την κατάσταση του ασθενούς· η μοναδική της συνέπεια είναι ότι ο χώρος παραμένει κλειστός προς τα έξω.

Εδώ ακριβώς θα προβληθεί και το ισχυρότερο επιχείρημα: ότι η καθυστέρηση εξηγείται από τον φόβο του ελέγχου και της δημοσιότητας που θα επακολουθούσε, άρα τεκμηριώνει προσπάθεια αποφυγής ευθυνών και όχι αποδοχή θανάτου.

Το επιχείρημα όμως μεταχειρίζεται την απόκρυψη και τη μη κλήση ως δύο αποφάσεις, ενώ πρόκειται για μία: η απόκρυψη δεν επιτυγχάνεται παρά μέσω της μη κλήσης, και η μη κλήση, σε ασθενή υπό ανακοπή, δεν έχει άλλο περιεχόμενο από τη στέρηση της μόνης διαθέσιμης βοήθειας.

Όποιος προκρίνει την προστασία της επιχείρησής του δεν παρέλειψε να σκεφτεί τον θάνατο· τον έθεσε στη ζυγαριά. Αυτό, κατά το άρθρο 27 παρ. 1 εδ. β΄ ΠΚ, ονομάζεται αποδοχή — και είναι ακριβώς το στοιχείο που λείπει από την έκθεση, όπου ο δράστης αποδέχεται μόνο ότι το θύμα μένει αβοήθητο απέναντι σε κίνδυνο, όχι τον θάνατό του.

Ο απινιδωτής που δεν λειτουργούσε

Στον χώρο υπήρχε απινιδωτής. Κατά την καταγραφή του πληρώματος του ΕΚΑΒ, ο ένας από τους κατηγορουμένους τους ανέφερε ότι το μηχάνημα δεν λειτουργούσε, ενώ η συγκατηγορουμένη του κατέθεσε ότι επιχειρήθηκε απινίδωση χωρίς ανταπόκριση.

Το στοιχείο αυτό, αντί να αποδυναμώνει το ζήτημα, το οξύνει. Ένα μηχάνημα δεν καθίσταται ανενεργό τη στιγμή ακριβώς που το χρειάζεται κανείς· η κατάστασή του ήταν γνωστή, ή όφειλε να είναι, σε πρόσωπα που το διατηρούσαν στον χώρο τους και εκτελούσαν εκεί επεμβατικές πράξεις.

Και από τη στιγμή που η απινίδωση επιχειρήθηκε και απέτυχε, η άγνοια παύει να αποτελεί εκδοχή: γνώριζαν πλέον με βεβαιότητα ότι το μοναδικό λειτουργικό μέσο ανατροπής του αποτελέσματος βρισκόταν εκτός του ιατρείου.

Η διάκριση που χωρίζει τον ενδεχόμενο δόλο από την ενσυνείδητη αμέλεια περνά ανάμεσα στην ελπίδα και στην πεποίθηση, και η πεποίθηση οφείλει να στηρίζεται σε κάτι συγκεκριμένο: στις ικανότητες του δράστη, σε μέτρα που έλαβε, σε δεδομένα της περίστασης.

Έως την αποτυχημένη απινίδωση, τέτοιο έρεισμα ενδεχομένως υπήρχε. Από εκείνο το σημείο και έπειτα απέμενε μόνο ευχή — και η ευχή, κατά πάγια διατύπωση, δεν αίρει τον δόλο.

Οι ερωτήσεις στο AI

Υπάρχει τέλος μια πληροφορία που μεταδόθηκε και χάθηκε: ότι, ενόσω ο τραγουδιστής ήταν αναίσθητος, ορισμένοι από τους παρευρισκομένους απηύθυναν σε σύστημα τεχνητής νοημοσύνης ερωτήματα για τον χειρισμό της κατάστασης.
Αν επιβεβαιωθεί ανακριτικά, πρόκειται για το μοναδικό στοιχείο του φακέλου που βρίσκεται εντός των ογδόντα τεσσάρων λεπτών. Και προϋποθέτει λογικά κάτι ορισμένο: την εσωτερική παραδοχή ότι η κατάσταση δεν ελέγχεται.

Ο ισχυρισμός περί πανικού δεν αίρει το επιχείρημα· το ενισχύει. Ο πανικός παραλύει, δεν οδηγεί στη σύνταξη ερωτημάτων. Η πληκτρολόγηση αποτελεί ενέργεια διαρθρωμένη, με σειρά και σκοπό, και όποιος διαθέτει την ψυχραιμία να την εκτελέσει, μπορεί, κατά μείζονα λόγο, να σχηματίσει τριψήφιο αριθμό.

Η κατάθεση και το ρολόι

Η κατηγορουμένη κατέθεσε ότι ο τραγουδιστής έφτασε στο ιατρείο στις 16:00. Το ΕΚΑΒ κλήθηκε στις 16:21. Μέσα σε αυτά τα είκοσι ένα λεπτά θα έπρεπε να χωρέσουν η υποδοχή του, η προετοιμασία, η τοποθέτηση δύο φλεβοκαθετήρων, η ανακοπή, η προσπάθεια ανάνηψης και η κλήση.

Η ώρα αυτή δεν συμβιβάζεται με όσα η ίδια περιγράφει ότι έγιναν.
Τρία στοιχεία δείχνουν άλλη ώρα. Το λογισμικό του μηχανήματος καταγράφει έναρξη λειτουργίας στις 14:14:10 και λειτουργία σαράντα δύο λεπτών.

Οι κάμερες ασφαλείας φέρονται να τον δείχνουν να μπαίνει γύρω στις δύο. Ο οδηγός ταξί που τον μετέφερε, άνθρωπος που δούλευε μαζί του χρόνια, λέει το ίδιο.

Στην ίδια κατάθεση υπάρχει και δεύτερο πρόβλημα. Η κατηγορουμένη τοποθετεί την ανακοπή τη στιγμή που έβαζε τον δεύτερο καθετήρα, δηλαδή πριν καν αρχίσει η θεραπεία.

Το μηχάνημα όμως φαίνεται να δούλεψε σαράντα δύο λεπτά.

Καμία από τις δύο αντιφάσεις δεν αποδεικνύει μόνη της πρόθεση. Δείχνουν όμως κάτι που μετράει: ό,τι ξέρουμε για το τι έγινε μέσα στο ιατρείο, το ξέρουμε από την κατηγορουμένη. Και η εκδοχή της συγκρούεται με τα υπόλοιπα στοιχεία σε δύο σημεία: στην ώρα που έφτασε ο τραγουδιστής και στη στιγμή που έπαθε ανακοπή.

Τα 45 λεπτά που περιγράφει η γραμματέας

Το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ του χαρακτηρισμού της Εισαγγελίας δεν προέρχεται από τους κατηγορουμένους αλλά από το προσωπικό τους. Η γραμματέας του ιατρείου κατέθεσε ότι επί σαράντα πέντε λεπτά έβλεπε τους δύο ιατρούς να πηγαινοέρχονται με πανικό στον χώρο της θεραπείας επιχειρώντας ανάνηψη, έως ότου της ζητήθηκε να καλέσει το ΕΚΑΒ.

Η περιγραφή αυτή αποτυπώνει με ακρίβεια την ενσυνείδητη αμέλεια: πρόσωπα που προέβλεψαν το αποτέλεσμα και πίστεψαν, υπερεκτιμώντας τις δυνάμεις τους, ότι θα το απέτρεπαν.

Η ίδια όμως κατάθεση περιέχει και το αντίθετό της. Αν υπήρχε καθ’ όλη τη διάρκεια πρόσωπο διαθέσιμο να τηλεφωνήσει, και αν η κλήση τελικά έγινε ακριβώς με αυτόν τον τρόπο, τότε η οφειλόμενη ενέργεια δεν απαιτούσε ούτε καν διακοπή των μαλάξεων. Απαιτούσε μία φράση προς τη γραμματέα. Η καθυστέρηση επομένως δεν εξηγείται από απορρόφηση στην προσπάθεια ανάνηψης, διότι η ανάνηψη ουδέποτε εμπόδισε την κλήση — όπως άλλωστε, απέδειξε η ίδια η κλήση στις 16:21.

Μένουν οι εξετάσεις

Υπάρχει ένα εμπόδιο που δεν το παρακάμπτει τίποτε από τα παραπάνω. Το ιατροδικαστικό πόρισμα δεν προσδιορίζει την αιτία της ανακοπής και οι τοξικολογικές δεν έχουν βγει. Όταν ο θάνατος αποδίδεται σε παράλειψη, πρέπει να αποδειχθεί ότι η ενέργεια που παραλείφθηκε θα τον είχε αποτρέψει, με πιθανότητα που αγγίζει τη βεβαιότητα. Όσο αγνοούμε από τι πέθανε ο άνθρωπος, το ερώτημα αυτό μένει αναπάντητο.

Θα ακουστεί επίσης, και δεν είναι επιπόλαιο, ότι όσα περιέγραψα δείχνουν ανθρώπους που φοβήθηκαν και προσπάθησαν να καλύψουν ένα σφάλμα, όχι ανθρώπους που δέχτηκαν έναν θάνατο. Και ότι όπου η εικόνα σηκώνει δύο αναγνώσεις, ισχύει η ευνοϊκότερη για τον κατηγορούμενο.

Απαντώ με αυτό από το οποίο ξεκίνησα. Ένα τηλεφώνημα δεν κόστιζε τίποτα. Όταν η ενέργεια που οφείλεται είναι τόσο απλή και ανέξοδη, οι πιθανές εξηγήσεις για τη μη τέλεσή της λιγοστεύουν.

Θεωρώ επομένως ότι η δίωξη για θανατηφόρα έκθεση δεν είναι λανθασμένη αλλά ανεπαρκής.

Το αν πρέπει να γίνει κάτι παραπάνω θα κριθεί στα εργαστήρια. Αν οι τοξικολογικές και οι ιστολογικές δείξουν αιτία θανάτου που η έγκαιρη μεταφορά θα μπορούσε να αντιμετωπίσει, η καθυστέρηση δύσκολα εξηγείται πια ως σύγχυση, και η αναβάθμιση αποκτά τη βάση που σήμερα της λείπει.

Αν δεν δείξουν, η συζήτηση για τον χαρακτηρισμό θα έχει χάσει το αντικείμενό της, γιατί θα κινδυνεύει να μη μείνει καμία κατηγορία όρθια.