Μία ιστορική διάκριση για την Ελλάδα αποτελεί η ομόφωνη απόφαση της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO να εντάξει τον Όλυμπο στον Κατάλογο Παγκόσμιας Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονομιάς, στο πλαίσιο της 48ης Συνόδου της Επιτροπής.
Με την απόφαση αυτή, ο Όλυμπος αναγνωρίζεται επισήμως ως φυσικό και πολιτιστικό αγαθό εξέχουσας οικουμενικής αξίας για την ανθρωπότητα, αποκτώντας πλέον το καθεστώς Μνημείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Η απόφαση εγκρίθηκε ομόφωνα από τα μέλη της Επιτροπής, επιβεβαιώνοντας τη μοναδική φυσική, πολιτιστική και συμβολική αξία του υψηλότερου βουνού της Ελλάδας, το οποίο αποτελεί διαχρονικό σύμβολο της ελληνικής ιστορίας, του πολιτισμού και της μυθολογίας.
Περίπου 50.000 επισκέπτες ανεβαίνουν κάθε χρόνο στον Όλυμπο, ενώ για τους τοπικούς φορείς η ένταξη στον Κατάλογο της UNESCO θεωρείται ταυτόχρονα σημαντική ευκαιρία αλλά και πρόκληση, καθώς μπορεί να ενισχύσει την προστασία του βουνού απέναντι στις αυξανόμενες πιέσεις που προκαλούν η τουριστική ανάπτυξη και η κλιματική κρίση. Παράλληλα, σύμφωνα με τη Σύμβαση της UNESCO, τα μνημεία που εγγράφονται στον Κατάλογο αποκτούν καθεστώς προστατευόμενης περιοχής.
Η διαχρονική αξία του Ολύμπου
Ο Όλυμπος, ο «τόπος των αθανάτων», όπως τον περιέγραψε ο Όμηρος, αναγνωρίστηκε το 1938 ως ο πρώτος Εθνικός Δρυμός της Ελλάδας, λόγω της μοναδικότητας του φυσικού του τοπίου.
Το 1981 η UNESCO τον ανακήρυξε Απόθεμα Βιόσφαιρας, ενώ το 2021 απέκτησε το καθεστώς Εθνικού Πάρκου με Προεδρικό Διάταγμα, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο το πλαίσιο προστασίας του.
Κοινή ανακοίνωση των υπουργείων
Σε κοινό δελτίο Τύπου, το Υπουργείο Πολιτισμού και το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας εξέφρασαν τη χαρά και την ικανοποίησή τους για την ομόφωνη απόφαση της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO να εγγράψει την «Ευρύτερη Περιοχή του Ολύμπου» στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, κατά τη διάρκεια της 48ης Συνόδου, που πραγματοποιείται στην πόλη Μπουσάν της Νότιας Κορέας.
Όπως επισημαίνεται στην ανακοίνωση, η ένταξη του μυθικού βουνού αποτελεί μία από τις σημαντικότερες διεθνείς διακρίσεις στον τομέα της προστασίας της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς, καθώς αναγνωρίζει την εξέχουσα οικουμενική αξία του Ολύμπου και τον κατατάσσει ανάμεσα στα σημαντικότερα μνημεία του κόσμου που χρήζουν ιδιαίτερης προστασίας.
Η δήλωση της Λίνας Μενδώνη
Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε:
«Η εγγραφή του Ολύμπου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO επιβεβαιώνει τη διαχρονική δέσμευση της Ελλάδας στην προστασία, ανάδειξη και βιώσιμη διαχείριση της πολιτιστικής και φυσικής της κληρονομιάς, σύμφωνα με τις αρχές της Σύμβασης Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
Ταυτόχρονα, ενισχύει τη διεθνή προβολή ενός τόπου ο οποίος αποτελεί διαχρονικό σύμβολο του ελληνικού πολιτισμού, της φύσης και της οικουμενικής κληρονομιάς, αναδεικνύοντας την κοινή ευθύνη της διεθνούς κοινότητας για τη διαφύλαξή του, προς όφελος των σημερινών και των μελλοντικών γενεών.
Η εγγραφή συμπυκνώνει, με μοναδικό τρόπο, την αδιάρρηκτη ενότητα της πολιτιστικής και της φυσικής μας κληρονομιάς. Ο Όλυμπος είναι το βουνό που, μέσα από τα ομηρικά έπη και την αρχαία ελληνική γραμματεία, ταξίδεψε την ελληνική μυθολογία και τον ελληνικό πολιτισμό σε ολόκληρο τον κόσμο.
Παραμένει το αιώνιο σύμβολο της κατοικίας των Ολυμπίων Θεών, και ενός πολυδιάστατου και “δραματικού” τοπίου, εμπνέοντας δέος και σεβασμό και συνεχίζοντας να τροφοδοτεί τη σκέψη, την τέχνη, τις επιστήμες και την παγκόσμια πολιτιστική δημιουργία.
Οι χαρακτηρισμοί του Ολύμπου στα έργα του Ομήρου -«πολύπτυχος», για τις πολυάριθμες κορυφές του, «μακρός», που δεσπόζει επιβλητικά στον ορίζοντα, «νιφόεις» χιονοσκεπής, «πολυδειράς» για τις πολλές χαράδρες του- αποτέλεσαν την αφετηρία αυτής της διαχρονικής έμπνευσης.
Η εικόνα του Ολύμπου, όπως αποτυπώθηκε από την ποιητική ιδιοφυΐα του Ομήρου, πριν από σχεδόν τρεις χιλιετίες, παραμένει αναλλοίωτη μέχρι σήμερα, προκαλώντας το ίδιο συναίσθημα θαυμασμού και σεβασμού στον σύγχρονο επισκέπτη.
Θερμές ευχαριστίες προς τον Μόνιμο Αντιπρόσωπο της Ελλάδας στην UNESCO Γιώργο Κουμουτσάκο, για τη σταθερή και ουσιαστική υποστήριξή του, καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, προς τα στελέχη του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και του ΟΦΥΠΕΚΑ, καθώς και της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πιερίας του Υπουργείου Πολιτισμού.
Η επιστημονική κατάρτιση, η αφοσίωση και η άριστη συνεργασία τους οδήγησαν στην επίτευξη του κοινού στόχου της εγγραφής, μιας πολυσήμαντης επιτυχίας που μας κάνει όλους περήφανους».
Η δήλωση του Σταύρου Παπασταύρου
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, ανέφερε:
«Το φυσικό περιβάλλον της Ελλάδας αποτελεί ζωντανό και αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητας, της ιστορίας και του πολιτισμού μας. Η προστασία και η ανάδειξή του βρίσκονται στον πυρήνα της κυβερνητικής μας πολιτικής.
Ο Όλυμπος ανακηρύχθηκε πρώτος Εθνικός Δρυμός της Ελλάδας το 1938, αποτελεί καταφύγιο για σπάνια αρπακτικά, ενώ φιλοξενεί το 28% των φυτικών ομάδων -πάνω από 1900 είδη και μάλιστα 27 εξ αυτών που φύονται μόνο στον Όλυμπο και πουθενά αλλού στον κόσμο- και σημαντικούς πληθυσμούς πανίδας.
Από τον Όλυμπο, ένα παγκόσμιο σύμβολο που συνδέει τον αρχαίο μύθο του υψηλότερου βουνού της Ελλάδας, ως κατοικίας των θεών, με το περιβαλλοντικό μέλλον της πατρίδας μας, μέχρι τα Απάτητα Βουνά και τα νέα Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα που ανακοίνωσε ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και υλοποιούμε, αποδεικνύουμε στην πράξη ότι η προστασία της φύσης και της βιοποικιλότητας αποτελεί σταθερή εθνική προτεραιότητα.
Με την ίδρυση και την ενίσχυση του ΟΦΥΠΕΚΑ θέσαμε τις βάσεις για μια σύγχρονη και ολοκληρωμένη διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών της χώρας. Μέσα από τη συστηματική συνεργασία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, του Υπουργείου Πολιτισμού και του ΟΦΥΠΕΚΑ, καταρτίστηκε ο πλήρης φάκελος της υποψηφιότητας του Ολύμπου για την ένταξή του στον Κατάλογο Παγκόσμιας Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονομιάς της UNESCO, ολοκληρώνοντας με επιτυχία μια προσπάθεια που είχε ξεκινήσει το 2014. Περνάμε τώρα από τη διεθνή αναγνώριση στα συγκεκριμένα έργα.
Το αμέσως επόμενο διάστημα υλοποιούμε στον Όλυμπο παρεμβάσεις ύψους άνω των 10 εκατομμυρίων ευρώ, με στόχο την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, τη βελτίωση της προσβασιμότητας και την αειφόρο ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής. Θερμές ευχαριστίες και συγχαρητήρια στην Δρα Διονύσια Χατζηλάκου, διευθύντρια του ΟΦΥΠΕΚΑ που ηγήθηκε της όλης προσπάθειας, καθώς και σε όλους όσοι συνέβαλαν σε αυτή τη μεγάλη εθνική επιτυχία.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες στην Υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, με την οποία συνεργαστήκαμε για ακόμη μία φορά εποικοδομητικά προς όφελος της Πατρίδας μας. Και μία ξεχωριστή μνεία για την υποστήριξη στον Μόνιμο Αντιπρόσωπο της Ελλάδας στην UNESCO, Γιώργο Κουμουτσάκο.
Συνεχίζουμε με σχέδιο και συνέπεια, ώστε να προστατεύσουμε και να αναδείξουμε τη μοναδική φυσική και πολιτιστική κληρονομιά της χώρας μας για τις σημερινές και τις επόμενες γενιές».
Μία από τις πιο απαιτητικές εγγραφές της UNESCO
Όπως επισημαίνεται στην κοινή ανακοίνωση, η επιτυχής ολοκλήρωση της υποψηφιότητας αποτελεί αποτέλεσμα της συνεργασίας του Υπουργείου Πολιτισμού, του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), ο οποίος συνέταξε τον φάκελο υποψηφιότητας σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού.
Η ένταξη του Ολύμπου αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς καταχωρίστηκε ως Μικτό Αγαθό, μία από τις πλέον απαιτητικές κατηγορίες της UNESCO, η οποία προϋποθέτει την ταυτόχρονη τεκμηρίωση τόσο της πολιτιστικής όσο και της φυσικής αξίας ενός τόπου.
Με την εγγραφή αυτή, η Ελλάδα διαθέτει πλέον 21 μνημεία στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, εκ των οποίων τρία είναι μικτά αγαθά, μαζί με τα Μετέωρα και το Άγιο Όρος.
Παράλληλα, η UNESCO αναγνωρίζει τη μοναδική βιοποικιλότητα του Ολύμπου, ο οποίος, με υψόμετρο 2.918 μέτρων, φιλοξενεί 1.983 taxa, δηλαδή περισσότερο από το 25% της ελληνικής χλωρίδας, καθώς και σπάνια ενδημικά είδη που δεν απαντώνται σε κανένα άλλο σημείο του κόσμου.
Στην πανίδα του περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η καφέ αρκούδα, σημαντικοί πληθυσμοί αγριόγιδου, πολυάριθμα είδη πτηνών, ερπετών, αμφιβίων και ασπόνδυλων.
Ως το υψηλότερο βουνό της Ελλάδας και μυθική κατοικία των Δώδεκα Θεών, ο Όλυμπος κατέχει διαχρονικά ξεχωριστή θέση στην ελληνική και παγκόσμια πολιτιστική παράδοση.
Η επίδρασή του, μέσα από τα Ομηρικά Έπη, τη «Θεογονία» του Ησιόδου και τη μεταγενέστερη γραμματεία, εξακολουθεί μέχρι σήμερα να εμπνέει τη λογοτεχνία, τις τέχνες, τη φιλοσοφία, τις επιστήμες και τη σύγχρονη πολιτιστική δημιουργία, ενώ η αρχαιολογική περιοχή του Δίου, στους πρόποδές του, συμπληρώνει το μοναδικό πολιτιστικό και φυσικό τοπίο του.
