Νέα σκληρή παρέμβαση προς την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας απευθύνει η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Στρατιωτικών (ΠΟΕΣ), με αφορμή πρόσφατες αναφορές για τη στρατιωτική θητεία και τις συνθήκες εκπαίδευσης στις Ένοπλες Δυνάμεις.
Στην εκτενή ανακοίνωσή της, η Ομοσπονδία ασκεί έντονη κριτική στον Υπουργό, θέτοντας ζητήματα ευθύνης για σοβαρά περιστατικά τραυματισμών και θανάτων κατά τη διάρκεια εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, ενώ αμφισβητεί κατά πόσο το νέο θεσμικό πλαίσιο βελτιώνει ουσιαστικά τις συνθήκες ασφάλειας και θητείας.
Παράλληλα, διατυπώνει συγκεκριμένα ερωτήματα για τις διαδικασίες εκπαίδευσης, την τήρηση των κανόνων υγείας και ασφάλειας και τη διαχείριση της αυτοκτονικότητας στο στράτευμα.
Η ανακοίνωση της ΠΟΕΣ
«Κύριε Υπουργέ.
Ενώ θα ανάμενε κανείς τον τερματισμό των συντονισμένων απαξιωτικών σχολιασμών σας εις βάρος των ΕΔ μετά την ψήφιση του νόμου του νέου Μεσαίωνα στις ΕΔ, διαπιστώνουμε με τεράστια έκπληξη ότι, τελικώς, δεν δείχνει να υφίσταται τελειωμός.
Μετά τις «ΕΔ-ΔΕΚΟ» για τις οποίες κάνατε λόγο προσφάτως (παραβλέποντας προφανώς ότι οι «ΔΕΚΟ» απέκτησαν αρνητική εικόνα λόγω των διαρκών πολιτικών παρεμβάσεων), ακούσαμε ότι «Η θητεία μέχρι τώρα, τη λέμε αγγαρεία, στην πραγματικότητα είναι παρωδία. Παριστάνουν τους στρατιώτες και παριστάνουμε ότι εκπαιδεύονται. Αυτό το “παραμύθι” πρέπει να πάρει ένα τέλος.». Ομολογουμένως, μας είναι αδύνατο να σταματήσουμε να εκπλησσόμεθα από τις δημόσιες τοποθετήσεις σας.
Κύριε Υπουργέ.
Είστε επικεφαλής του ΥΠΕΘΑ ήδη επί 31 μήνες και μάλιστα για δεύτερη θητεία στο Υπουργείο. Ακόμα κι αν ήσασταν για μόλις μια μέρα Υπουργός, γνωρίζετε καλύτερα από όλους ότι οι αρμοδιότητές σας δεν μπορούν να είναι διαπιστωτικές. Είστε ο καθ’ ύλην αρμόδιος και υπεύθυνος για όσα συμβαίνουν στις ΕΔ, θετικά ή αρνητικά. Αν η θητεία ήταν «αγγαρεία» ή «παρωδία», αυτό, προφανώς, ίσχυε και κατά τους προηγούμενους 31 μήνες. Εντούτοις, αν και αμφισβητούμε ότι η θητεία θα μετατραπεί σε «ευκαιρία» όπως έχετε εξαγγείλει, ήταν το δεύτερο μέρος των διαπιστώσεών σας που μας προκάλεσε έντονο προβληματισμό.
Σε πρώτη φάση θα αποφύγουμε να παραθέσουμε συνολικά στατιστικά στοιχεία για τους θανάτους, αυτοκτονίες, τραυματισμούς και γενικότερα ατυχήματα επί των ημερών σας. Θα ασχοληθούμε στοχευμένα με ένα συγκεκριμένο τραγικό συμβάν που έλαβε χώρα προ ολίγων μηνών στη Ρόδο. Σύμφωνα με όσα διαβάζουμε στο διαδίκτυο, «Ο νεαρός στρατιωτικός, υπηρετούσε σε στρατόπεδο στη Λαμία στο πλαίσιο της εκπαίδευσης του όπου και ορκίστηκε, ενώ πριν από λίγες ημέρες πήρε μετάθεση σε στρατόπεδο στη Ρόδο και συγκεκριμένα σε μονάδα πυροτεχνουργών, όπου σήμερα συμμετείχε σε άσκηση.»
Η σύντομη περιγραφή του περιστατικού, στο οποίο δεν πρέπει να παραλείψουμε ότι τραυματίστηκε και ένας Επιλοχίας, μας φέρνει εκ των πραγμάτων στη μνήμη δύο ακόμα παρεμφερή συμβάντα που έλαβαν χώρα, επίσης, επί των ημερών σας:
Την 21/2/24 «ο Στρατιώτης […] ο οποίος υπηρετεί στην Ελληνική Δύναμη Κύπρου (ΕΛΔΥΚ), τραυματίστηκε κατά τη διάρκεια προγραμματισμένης εκπαιδευτικής δραστηριότητας.» (από ανακοίνωση του ΓΕΣ). Στη συγκεκριμένη περίπτωση η είδηση αφορά ακρωτηριασμό, πάλι από χειροβομβίδα.
Την 31/5/24 τρία στελέχη των ΕΔ και τρεις στρατεύσιμοι από Μονάδα των Ιωαννίνων, διακομίσθηκαν σε τοπικό νοσοκομείο, οι μεν πρώτοι λόγω τραυματισμού κατά τη διάρκεια πυρών, οι δε δεύτεροι προληπτικά.
Είναι γεγονός ότι για να εντοπίσουμε παρόμοιας σοβαρότητας περιστατικά, πρέπει να ανατρέξουμε αρκετά χρόνια στο παρελθόν: για παράδειγμα, την 3/3/18 στρατιώτης έχασε τη ζωή του στην Ημαθία, από εκπυρσοκρότηση του τυφεκίου του (ως σκοπός), ενώ σε πανομοιότυπη περίπτωση δεύτερος στρατεύσιμος έχασε τη ζωή του στη Ρω, λίγους μήνες μετά (27/6/18). Λίγα χρόνια πριν, την 7/10/14, τρεις οπλίτες είχαν χάσει τις ζωές τους, επίσης κατά τη διάρκεια βολών, όταν όλμος έσκασε μέσα στον πυροσωλήνα. Βεβαίως, σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να ξεχνάμε και τους πέντε θανάτους από ηλεκτροπληξία στο Φυλάκιο Μανίτσα την 8/4/2004 στο πλαίσιο εκτέλεσης διαταγής, περιστατικό που, ναι μεν, δεν έχει καμία σχέση με βολές κλπ, όμως αποτελεί σημείο αναφοράς για τις ΕΔ και την υιοθέτηση της Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία.
Έχουμε εντοπίσει δύο δημοσιογραφικά άρθρα ενδιαφέροντος, τα οποία θα επικαλεστούμε προκειμένου να τεκμηριώσουμε την πρόβλεψή μας ότι τίποτα απολύτως δεν πρόκειται να αλλάξει διότι το πρόβλημα είναι πολύ βαθύτερο: το μεν πρώτο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Ελεύθερος Τύπος», με τίτλο «Προκαλούν ερωτηματικά οι θάνατοι κατά τη στρατιωτική θητεία – Τι πραγματικά φταίει;» (13/7/16), ενώ το δεύτερο στην εφημερίδα «Το Βήμα» με τίτλο «Αυτοκτονίες στο στρατό» (10/9/25). Αν και τα εν λόγω δύο άρθρα έχουν απόσταση μιας δεκαετίας (και παρόλο που το δεύτερο επικαλείται έως και δεδομένα του 2007), προκύπτει το, αν μη τι άλλο, εντυπωσιακό συμπέρασμα ότι και τα δύο άρθρα καταλήγουν σε πανομοιότυπες διαπιστώσεις, ότι οι αιτίες για την αυτοκτονικότητα στις ΕΔ επί της ουσίας δεν έχουν βελτιωθεί.
Εκ πρώτης όψεως θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι ως περισσότερες αιτίες καταγράφονται διάφορες που δεν έχουν σχέση με τη θητεία, όπως προσωπικά ή οικογενειακά προβλήματα, χρήση ουσιών κλπ. Όμως, σύμφωνα με τον ΚΝΥΑΕ (ν.3850/2010) και το ΣΥΑ ΥΠΕΘΑ 2022, ο εργοδότης, δηλαδή το Ελληνικό Δημόσιο και ως εκ τούτου στην συγκεκριμένη περίπτωση ο εκάστοτε ΥΕΘΑ, υποχρεούται να προσαρμόζει την εργασία στον άνθρωπο και να λαμβάνει υπόψιν ακόμα και προσωπικής φύσεως προβλήματα των εργαζομένων (όπως τα προσωπικά, τα οικογενειακά κλπ). Υπό αυτή την έννοια, όλα τα «άσχετα με τις ΕΔ» προβλήματα των στρατευσίμων (και όχι μόνο) αποτελούν αντικείμενο που επιφορτίζει τις ΕΔ σε λήψη ειδικών μέτρων.
Δεν θεωρούμε ότι η συνολική αυστηροποίηση του πλαισίου της θητείας που έλαβε χώρα με τον νόμο – Μεσαίωνα που ψηφίστηκε τον περασμένη Ιανουάριο (5265/2026) κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Εντούτοις, εάν η Υπηρεσία αδυνατεί να αντιμετωπίσει το πολλαπλά διαπιστωμένο πρόβλημα της αυτοκτονικότητας για το οποίο έχει λάβει πολλές φορές μέτρα κατά το παρελθόν, πως θα αντιμετωπίσει τους τραυματισμούς ή τους θανάτους, ή ακόμα και κατά την εκπαίδευση κατά την θητεία, όταν αποδεδειγμένα δεν το έχει επιτύχει ούτε για το μόνιμο στρατιωτικό προσωπικό; Με νοοτροπία «τύπου Λιβύης»;
Προς επίρρωσιν των παραπάνω, θα καταγράψουμε και το σχόλιο του συντάκτη του άρθρου του 2016, ότι «Αυτό είναι κάτι που θα έπρεπε να απασχολεί ιδιαιτέρως την ηγεσία του ΥΕΘΑ, αντί να επιδίδεται σε φιέστες εξύψωσης του εθνικού φρονήματος κόστους εκατομμυρίων ευρώ, καθώς το πρόβλημα δείχνει για την ώρα μη αναστρέψιμο και ίσως χρειάζονται ριζικές αλλαγές και ανακατατάξεις στις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις.», παρόλο που ήταν αδύνατο να γνωρίζει τις θα συνέβαινε στο μέλλον, το οποίο θα μπορούσε να αφορά αν δεν καταγράφαμε την ημερομηνία του.
Σε κάθε περίπτωση, στο πλαίσιο των εξαγγελιών και των συμπερασμάτων σας περί συνολικής αναβάθμισης των συνθηκών της θητείας (συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης) και ιδίως λαμβάνοντας υπόψιν το πολύ σοβαρό παράδειγμα με τον υιό σας που δημοσιοποιήσατε, οφείλουν να τεθούν πάρα πολύ σοβαρά ερωτήματα:
α. Με ποια κριτήρια διενεργούνταν οι εκπαιδευτικές βολές με κάθε είδος οπλισμού μέχρι σήμερα και τι αναμένεται να αλλάξει με το νέο σύστημα θητείας;
β. Θεωρείτε ότι ο εκλιπών συνάδελφος στρατιώτης ΕΠΟΠ (Ρόδος, 2025) παρίστανε ότι απεβίωσε ενόσω, προφανώς (κατά τα λεγόμενά σας), παρίστανε ότι εκπαιδευόταν;
γ. Με δεδομένο ότι στις ΕΔ καθορίζεται ρητώς το ποιος, πως, πότε και με τι είδους οπλισμό διενεργούνται τέτοιου είδους εκπαιδεύσεις, ποιοι οφείλονται για τα προφανή σφάλματα που έχετε εντοπίσει στην όλη διαδικασία;
δ. Τι διδάγματα προέκυψαν από κάθε μία εξ αυτών των περιπτώσεων και πως ενσωματώθηκαν στην κουλτούρα των ΕΔ διά των υφιστάμενων Διαδικασιών του ΣΥΑ ΥΠΕΘΑ 2022;
ε. Εφόσον υφίσταται συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις του ισχύοντος κανονιστικού και θεσμικού πλαισίου και τηρούνται οι διαδικασίες, πως είναι δυνατόν να εντοπίζονται επαναλήψεις επαναλαμβανόμενων περιστατικών (πχ Ρόδος-ΕΛΔΥΚ, Ημαθία-Ρω κλπ) και μάλιστα σε σύντομα χρονικά διαστήματα;
στ. Στο πλαίσιο της υποτιθέμενης «θητείας – ευκαιρίας» έχετε τη δυνατότητα να μας ενημερώσετε ποιοι θα αναλαμβάνουν πάρεργα όπως η τοποθέτηση στύλου σημαίας (2004, φυλάκιο Μανίτσα), οι καθαρισμοί των μονάδων (εξ ορισμού γνωστοί διαχρονικά και ως «αγγαρείες») κλπ; Θα ανατίθενται πλέον σε ιδιώτες με όσα αυτό συνεπάγεται από πλευράς αύξησης κόστους;
ζ. Με βάση τα λεγόμενά σας, σε σχέση με τα περιστατικά, θεωρείτε ότι έχουν εντοπιστεί ευθύνες που θα πρέπει να αποδοθούν σε προκατόχους σας ή και περαιτέρω, αναφορικά με το μη εντοπισμό καθώς και την αδυναμία αντιμετώπισης τέτοιων περιστατικών και αν ναι, θα κινήσετε τις σχετικές διαδικασίες;
Πρόεδρος: Υποπλοίαρχος (Ε) Δημήτριος Μεθενίτης
Γεν. Γραμματέας: Ταγματάρχης Διονύσιος Τσακαλάκης»
