Η κλιματική αλλαγή και η ανάγκη για εξοικονόμηση ενέργειας βρίσκονται σταθερά στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας, όμως η πραγματικότητα στους τέσσερις τοίχους των ευρωπαϊκών νοικοκυριών αποκαλύπτει μια Ευρώπη πολλών ταχυτήτων.
Ενώ οι Βρυξέλλες πιέζουν για «πράσινα» κτίρια και μείωση του ενεργειακού αποτυπώματος, εκατομμύρια πολίτες εξακολουθούν να ζουν σε σπίτια… κουμπαράδες απωλειών θερμότητας, αδυνατώντας να αντεπεξέλθουν στο κόστος των αναγκαιότερων ανακαινίσεων.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat για το 2025, μόλις το 23,9% του πληθυσμού της ΕΕ κατάφερε να ζει σε κατοικία της οποίας η ενεργειακή απόδοση βελτιώθηκε κατά την τελευταία πενταετία.
Η στατιστική αυτή κρύβει πίσω της ένα τεράστιο κοινωνικό και γεωγραφικό χάσμα, με τον ευρωπαϊκό Βορρά να καλπάζει προς την πράσινη εποχή και τον Νότο να παραμένει εγκλωβισμένος σε ενεργοβόρα και κοστοβόρα ακίνητα.
Μόλις 1 στους 10 Έλληνες είδε το σπίτι του να αναβαθμίζεται
Μέσα σε αυτό το ανισομερές ευρωπαϊκό σκηνικό, η χώρα μας δυστυχώς φιγουράρει στις τελευταίες θέσεις της σχετικής κατάταξης, επιβεβαιώνοντας τις μεγάλες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι Έλληνες ιδιοκτήτες στην πράσινη μετάβαση των ακινήτων τους.
Στην Ελλάδα, μόλις το 9,5% των πολιτών ζει σε σπίτια που έχουν δεχτεί κάποια ενεργειακή αναβάθμιση τα τελευταία πέντε χρόνια, φέρνοντας τη χώρα μας στην τρίτη χειρότερη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το ποσοστό αυτό απέχει δραματικά από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και φανερώνει ότι τα προγράμματα επιδότησης τύπου «Εξοικονομώ» δεν έχουν καταφέρει ακόμα να αγγίξουν τη μεγάλη μάζα των ελληνικών νοικοκυριών, τα οποία έρχονται αντιμέτωπα με τη γραφειοκρατία, το υψηλό κόστος των υλικών και την έλλειψη ρευστότητας.
Η Ελλάδα μοιράζεται τις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης με τη Μάλτα (7,8%) και την Ιταλία, η οποία βρίσκεται στην απόλυτη ουρά με το απογοητευτικό 2,6%.
Το «πράσινο» χάσμα: Οι πρωταθλητές και οι κοινωνικές ανισότητες
Στον αντίποδα, οι χώρες της βόρειας και κεντρικής Ευρώπης δείχνουν τον δρόμο, με την Ολλανδία να αναδεικνύεται σε απόλυτη πρωταθλήτρια, καθώς το εντυπωσιακό 60,5% του πληθυσμού της απολαμβάνει πλέον τα οφέλη ενός ενεργειακά αναβαθμισμένου σπιτιού. Ακολουθούν η Δανία με 34,0%, καθώς και η Γαλλία με τη Σλοβενία που μοιράζονται το 33,3%.
Ωστόσο, πέρα από τη γεωγραφική ανισότητα, τα στοιχεία φέρνουν στην επιφάνεια και ένα βαθύ κοινωνικό χάσμα.
Η ενεργειακή αναβάθμιση εξελίσσεται σε «προνόμιο για λίγους», καθώς οι πολίτες που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού είναι πολύ λιγότερο πιθανό να ζουν σε αναβαθμισμένα σπίτια (17,4% σε επίπεδο ΕΕ) σε σύγκριση με εκείνους που δεν αντιμετωπίζουν τέτοιο κίνδυνο (25,6%).
Αυτή η ψαλίδα είναι εξαιρετικά έντονη σε χώρες όπως:
- Η Ολλανδία: 45,3% (σε κίνδυνο φτώχειας) έναντι 63,3% (εκτός κινδύνου)
- Η Κύπρος: 16,7% έναντι 30,3%
- Η Δανία: 22,9% έναντι 36,4%
Η ανάγκη για πιο στοχευμένες πολιτικές στήριξης των ευάλωτων νοικοκυριών είναι πλέον πιο επιτακτική από ποτέ, ώστε η πράσινη μετάβαση να μην αφήσει πίσω της μια κοινωνία δύο ταχυτήτων στο κρύο και την ενεργειακή φτώχεια.
