Το εφάπαξ των Αστυνομικών αποτελεί ένα από τα πλέον σύνθετα ζητήματα του ασφαλιστικού καθεστώτος του προσωπικού της Ελληνικής Αστυνομίας, καθώς δεν υπάρχει ένας ενιαίος τρόπος υπολογισμού για όλους τους Αστυνομικούς.
Το τελικό ποσό εξαρτάται από την προέλευση του ασφαλισμένου, τον φορέα πρόνοιας στον οποίο ήταν ασφαλισμένος, την ημερομηνία πρώτης ασφάλισης, τον χρόνο υπηρεσίας και, κυρίως, από το αν ο χρόνος ασφάλισης βρίσκεται πριν ή μετά τις κρίσιμες ημερομηνίες που θέτει η νομοθεσία.
Για τους Αστυνομικούς υπάρχουν στην πράξη δύο βασικοί φορείς πρόνοιας που μπορεί να οδηγήσουν σε καταβολή εφάπαξ:
- Το ΤΑΠΑΣΑ, μέσω των Τομέων Πρόνοιας Αστυνομικών (ΤΠΑΣ) για την πρώην Ελληνική Χωροφυλακή και Πρόνοιας Υπαλλήλων τ. Αστυνομίας Πόλεων (ΤΠΥΑΠ) για την πρώην Αστυνομία Πόλεων.
- Ο πρώην ΤΠΔΥ, ο οποίος στη συνέχεια εντάχθηκε στο ΕΤΕΑΕΠ και σήμερα οι σχετικές αρμοδιότητες ασκούνται από τον e-ΕΦΚΑ.
Το ίδιο το ΤΑΠΑΣΑ επιβεβαιώνει ότι ο Κλάδος Πρόνοιας περιλαμβάνει ξεχωριστό Τομέα για την πρώην Χωροφυλακή και ξεχωριστό Τομέα για την πρώην Αστυνομία Πόλεων.
ΤΑΠΑΣΑ: Το βασικό Ταμείο Πρόνοιας των Αστυνομικών
Για το προσωπικό που προέρχεται από την πρώην Ελληνική Χωροφυλακή λειτουργεί ο Τομέας Πρόνοιας Αστυνομικών (ΤΠΑΣ), ενώ για το προσωπικό της πρώην Αστυνομίας Πόλεων ο Τομέας Πρόνοιας Υπαλλήλων τ. Αστυνομίας Πόλεων (ΤΠΥΑΠ).
Επομένως, ο Αστυνομικός που είναι ασφαλισμένος στο ΤΑΠΑΣΑ δεν έχει ένα εφάπαξ που υπολογίζεται μονοκόμματα από την ημερομηνία κατάταξης μέχρι την αποχώρησή του.
Η νομοθεσία διαχωρίζει τον χρόνο ασφάλισης σε δύο βασικές περιόδους:
- Α΄ τμήμα: χρόνος έως 31.12.2014
- Β΄ τμήμα: χρόνος από 1.1.2015 και μετά
Το ΤΑΠΑΣΑ αναφέρει ρητά ότι, για όσους η αίτηση εφάπαξ υποβάλλεται μετά την 1.1.2015, το ποσό υπολογίζεται αθροιστικά: ο χρόνος έως 31.12.2014 με τις καταστατικές διατάξεις του αντίστοιχου Τομέα και ο χρόνος από 1.1.2015 με το νέο σύστημα νοητής κεφαλαιοποίησης και τον προβλεπόμενο μαθηματικό τύπο.
Το κρίσιμο σημείο: Διαφορετικός υπολογισμός έως 31.12.2014
Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες διαφοροποιήσεις μεταξύ των Αστυνομικών.
Ασφαλισμένοι μέχρι 31.12.1992
Για τους ασφαλισμένους του ΤΑΠΑΣΑ μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1992, ο υπολογισμός του τμήματος του εφάπαξ που αντιστοιχεί στον χρόνο έως 31.12.2014 γίνεται με διαφορετικό τρόπο από εκείνον των ασφαλισμένων από 1.1.1993 και μετά.
Ειδικότερα, για τον ΤΠΑΣ, η επίσημη οδηγία του Ταμείου προβλέπει για τους ασφαλισμένους μέχρι 31.12.1992 υπολογισμό με βάση τον μισθολογικό βαθμό εξόδου και το επίδομα χρόνου υπηρεσίας, σύμφωνα με τον προβλεπόμενο συντελεστή και τον χρόνο ασφάλισης έως 31.12.2014.
Αντίστοιχα, για τον ΤΠΥΑΠ, οι παλαιοί ασφαλισμένοι έχουν διαφορετικό καθεστώς, με βάση τα μισθολογικά δεδομένα και τον προβλεπόμενο τρόπο υπολογισμού που καθορίζεται από τις σχετικές καταστατικές και κανονιστικές διατάξεις.
Ασφαλισμένοι από 1.1.1993
Διαφορετικός είναι ο τρόπος υπολογισμού για τους λεγόμενους νέους ασφαλισμένους, δηλαδή όσους ασφαλίστηκαν για πρώτη φορά από 1.1.1993.
Για το τμήμα έως 31.12.2014, στον ΤΠΑΣ προβλέπεται υπολογισμός με βάση τις συντάξιμες αποδοχές και τον προβλεπόμενο συντελεστή 68%, επί τον χρόνο ασφάλισης μέχρι 31.12.2014. Οι συντάξιμες αποδοχές προσδιορίζονται με βάση τον μέσο όρο των αποδοχών της τελευταίας πενταετίας για τις οποίες καταβλήθηκαν οι προβλεπόμενες εισφορές.
Άρα, ο χρόνος από την κατάταξη μέχρι 31.12.2014 δεν υπολογίζεται με τον ίδιο τρόπο για όλους.
Υπάρχει ουσιαστική διάκριση:
Κατάταξη/ασφάλιση έως 31.12.1992 → παλαιό καθεστώς υπολογισμού
Κατάταξη/ασφάλιση από 1.1.1993 → διαφορετικό καθεστώς υπολογισμού
Η συγκεκριμένη διάκριση είναι ιδιαίτερα σημαντική για τους Αστυνομικούς, καθώς μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά το ποσό του πρώτου τμήματος του εφάπαξ.
Και από 1.1.2015 αλλάζουν όλα
Ανεξάρτητα από τις παραπάνω διαφοροποιήσεις, για τον χρόνο ασφάλισης από 1 Ιανουαρίου 2015 και μετά, το ΤΑΠΑΣΑ εφαρμόζει το νέο σύστημα.
Πρόκειται για το σύστημα διανεμητικού συστήματος προκαθορισμένων εισφορών με νοητή κεφαλαιοποίηση (NDC), σύμφωνα με τον μαθηματικό τύπο που προβλέπει το άρθρο 31 του ν. 4670/2020.
Με απλά λόγια, οι εισφορές που καταβάλλονται από 1.1.2015 και μετά δημιουργούν ένα ξεχωριστό ασφαλιστικό «κεφάλαιο» για τον υπολογισμό της συγκεκριμένης περιόδου.
Έτσι:
Τελικό εφάπαξ ΤΑΠΑΣΑ = Α΄ τμήμα έως 31.12.2014 + Β΄ τμήμα από 1.1.2015 και μετά.
Και το Β΄ τμήμα υπολογίζεται με τον ίδιο βασικό μηχανισμό της νοητής κεφαλαιοποίησης και τον προβλεπόμενο μαθηματικό τύπο.
Το δεύτερο εφάπαξ: Πρώην ΤΠΔΥ – ΕΤΕΑΕΠ – e-ΕΦΚΑ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το δεύτερο εφάπαξ που μπορεί να δικαιούνται συγκεκριμένες κατηγορίες Αστυνομικών από τον πρώην ΤΠΔΥ, ο οποίος στη συνέχεια εντάχθηκε στο ΕΤΕΑΕΠ και σήμερα υπάγεται στον e-ΕΦΚΑ.
Στο συγκεκριμένο καθεστώς υπάγονται οι ασφαλισμένοι της πρώην Αστυνομίας Πόλεων, ενώ, σύμφωνα με το ειδικό καθεστώς που έχει εφαρμοστεί στην Ελληνική Αστυνομία, μπορούν να υπάγονται και Αστυνομικοί προερχόμενοι από την πρώην Ελληνική Χωροφυλακή, οι οποίοι κατατάχθηκαν από το 1993 και μετά και εντάχθηκαν προαιρετικά στον πρώην ΤΠΔΥ.
Πρόκειται, επομένως, για περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να υπάρχει δεύτερο εφάπαξ, πέραν εκείνου του ΤΑΠΑΣΑ.
Η συγκεκριμένη διάκριση έχει επισημανθεί και σε σχετικές αναφορές για το ασφαλιστικόκαθεστώς των Αστυνομικών.
Πώς υπολογίζεται το εφάπαξ του πρώην ΤΠΔΥ
Και στον πρώην ΤΠΔΥ υπάρχει διαχωρισμός σε δύο περιόδους.
Χρόνος έως 31.12.2013
Για τον χρόνο ασφάλισης μέχρι και την 31η Δεκεμβρίου 2013, ο e-ΕΦΚΑ προβλέπει τον παλαιό τρόπο υπολογισμού.
Για μισθωτούς με εισφορά 4%, η παροχή προκύπτει από το 60% των αποδοχών επί τις οποίες έγιναν οι νόμιμες κρατήσεις, πολλαπλασιαζόμενο με τα έτη ασφάλισης μέχρι 31.12.2013.
Οι αποδοχές που λαμβάνονται υπόψη είναι ο μέσος όρος των μηνιαίων αποδοχών της τελευταίας πενταετίας έως 31.12.2013, για τις οποίες καταβλήθηκαν εισφορές υπέρ του κλάδου, χωρίς τα δώρα εορτών και το επίδομα αδείας.
Χρόνος από 1.1.2014
Για τον χρόνο ασφάλισης από 1 Ιανουαρίου 2014 και μετά, εφαρμόζεται το νέο σύστημα.
Ο e-ΕΦΚΑ αναφέρει ότι το τμήμα αυτό υπολογίζεται με το διανεμητικό σύστημα προκαθορισμένων εισφορών με νοητή κεφαλαιοποίηση.
Οι εισφορές καταχωρίζονται σε ατομικές μερίδες και η συσσωρευμένη αξία τους κατά την ημερομηνία αποχώρησης αποτελεί τη βάση για το αντίστοιχο τμήμα της εφάπαξ παροχής.
Επομένως και εδώ το εφάπαξ χωρίζεται σε δύο τμήματα:
- Α΄ τμήμα → χρόνος έως 31.12.2013
- Β΄ τμήμα → χρόνος από 1.1.2014 και μετά με νοητή κεφαλαιοποίηση και τον προβλεπόμενο μαθηματικό τύπο.
Η μεγάλη εικόνα για τους Αστυνομικούς
Το ασφαλιστικό καθεστώς των εφάπαξ μπορεί, επομένως, να συνοψιστεί ως εξής:
- Ασφαλισμένοι έως 31.12.1992 → ένας τρόπος υπολογισμού για τον χρόνο έως 31.12.2014
- Ασφαλισμένοι από 1.1.1993 → διαφορετικός τρόπος υπολογισμού για τον χρόνο έως 31.12.2014
- Χρόνος από 1.1.2015 και μετά → κοινό νέοσύστημα υπολογισμού, με νοητή κεφαλαιοποίηση και τον προβλεπόμενο μαθηματικό τύπο.
Γιατί δεν μπορεί να δοθεί ένα «ενιαίο» ποσό εφάπαξ
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι το εφάπαξ ενός Αστυνομικού δεν μπορεί να υπολογιστεί απλώς με έναν πολλαπλασιασμό του τελευταίου μισθού επί τα χρόνια υπηρεσίας.
- Για έναν Αστυνομικό μπορεί να χρειάζεται να γίνουν διαδοχικοί υπολογισμοί διαφορετικών περιόδων:
- Χρόνος έως 31.12.2014 στο ΤΑΠΑΣΑ.
- Χρόνος από 1.1.2015 στο ΤΑΠΑΣΑ με το νέο σύστημα.
- Εφόσον υπάρχει ασφάλιση στον πρώην ΤΠΔΥ, ξεχωριστός υπολογισμός έως 31.12.2013.
Νέος υπολογισμός για τον χρόνο από 1.1.2014 στον πρώην ΤΠΔΥ/e-ΕΦΚΑ.
Στη συνέχεια τα αντίστοιχα τμήματα συνθέτουν την τελική εφάπαξ παροχή από κάθε φορέα.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη παράμετρος για τους Αστυνομικούς:
Δεν είναι όλοι ασφαλισμένοι στο ίδιο Ταμείο, δεν έχουν όλοι την ίδια ημερομηνία πρώτης ασφάλισης και, συνεπώς, δεν έχουν όλοι τον ίδιο τρόπο υπολογισμού του εφάπαξ.
Ιδιαίτερα η διαχωριστική γραμμή 1992/1993 και στη συνέχεια οι ημερομηνίες 31.12.2014 για το ΤΑΠΑΣΑ και 31.12.2013 για τον πρώην ΤΠΔΥ, δημιουργούν διαφορετικά ασφαλιστικά «κομμάτια» μέσα στην ίδια υπηρεσιακή διαδρομή.
Το μόνο κοινό σημείο για τον μεταγενέστερο χρόνο είναι ότι εφαρμόζεται το νέο σύστημα προκαθορισμένων εισφορών με νοητή κεφαλαιοποίηση (NDC), δηλαδή ο περίφημος μαθηματικός τύπος, ο οποίος συνδέει το συγκεκριμένο τμήμα της παροχής με τις καταβληθείσες εισφορές και την προβλεπόμενη αναπροσαρμογή τους.
Με άλλα λόγια, το εφάπαξ των Αστυνομικών δεν είναι ένα ενιαίο ποσό αλλά το αποτέλεσμα διαφορετικών ασφαλιστικών περιόδων, διαφορετικών κανόνων και, για ορισμένους συναδέλφους, ακόμη και διαφορετικών φορέων πρόνοιας.
Επιλογος: Γιατί έχει τόσο μεγάλησημασία η ημερομηνία κατάταξης;
Η ημερομηνία κατάταξης και ο ασφαλιστικός βίος κάθε Αστυνομικού είναι καθοριστικής σημασίας.
Δεν αρκεί να γνωρίζει κάποιος μόνο τον βαθμό, τα συνολικά χρόνια υπηρεσίας ή τον τελευταίο μισθό του.
Για να υπολογιστεί με ακρίβεια το εφάπαξ πρέπει να εξεταστούν:
- η προέλευση του Αστυνομικού, δηλαδή πρώην Ελληνική Χωροφυλακή ή πρώην Αστυνομία Πόλεων,
- ο φορέας πρόνοιας στον οποίο υπήρχε ασφάλιση,
- η ημερομηνία κατάταξης,
- ο συνολικός χρόνος ασφάλισης,
- ο χρόνος μέχρι τις κρίσιμες ημερομηνίες 31.12.2013 ή 31.12.2014,
- ο χρόνος από 1.1.2014 ή 1.1.2015 και μετά, ανάλογα με τον φορέα,
- οι ασφαλιστέες αποδοχές και οι εισφορές που έχουν καταβληθεί,
- η οικογενειακή κατάσταση του κάθε Αστυνομικού, αφού επηρεάζει τα επιδόματα επί των οποίων γίνονται οι αντίστοιχες κρατήσεις,
- ο μέσος ακαθάριστος μισθός του κάθε Αστυνομικού ανάλογα και την συπηρεσία του (δηλαδή πόσες ήταν οι συνολικές αποδοχές τους)
καθώς και τυχόν μεταβολές στο ασφαλιστικό καθεστώς κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας.
