Η Φινλανδία βρίσκεται εδώ και χρόνια στην κορυφή των ευρωπαϊκών δεικτών ψηφιοποίησης, αποτελώντας σημείο αναφοράς για την ανάπτυξη ηλεκτρονικών υπηρεσιών και ψηφιακών υποδομών.
Ωστόσο, πίσω από την εικόνα της τεχνολογικής πρωτοπορίας, χιλιάδες ηλικιωμένοι πολίτες δυσκολεύονται να προσαρμοστούν σε μια καθημερινότητα που μεταφέρεται ολοένα και περισσότερο στο διαδίκτυο.
Η χώρα ξεκίνησε να επενδύει συστηματικά στην ψηφιοποίηση ήδη από το 1995, πολύ πριν η χρήση του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου γίνει καθημερινή συνήθεια για τους περισσότερους Ευρωπαίους.
Σήμερα, μεγάλο μέρος των δημόσιων υπηρεσιών, των τραπεζικών συναλλαγών και των ασφαλιστικών διαδικασιών πραγματοποιείται κυρίως ηλεκτρονικά, ενώ οι δυνατότητες εξυπηρέτησης με φυσική παρουσία περιορίζονται συνεχώς.
Σχεδόν οι μισοί ηλικιωμένοι αντιμετωπίζουν δυσκολίες
Παρά την ψηφιακή πρόοδο, ένα σημαντικό τμήμα του ηλικιωμένου πληθυσμού παραμένει αποκλεισμένο από τις νέες τεχνολογίες. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Συνηγόρου των Ηλικιωμένων της Φινλανδίας, μεταξύ 500.000 και 600.000 ατόμων άνω των 65 ετών δεν διαθέτουν τις απαραίτητες ψηφιακές δεξιότητες για να διαχειρίζονται ανεξάρτητα βασικές ηλεκτρονικές υπηρεσίες.
Το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 40%-45% των πολιτών αυτής της ηλικιακής ομάδας, γεγονός που αναδεικνύει το μέγεθος του προβλήματος ακόμη και σε μία από τις πιο τεχνολογικά προηγμένες χώρες του κόσμου.
Η καθημερινότητα πίσω από τους αριθμούς
Πολλοί ηλικιωμένοι αναφέρουν ότι δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν τις συνεχείς τεχνολογικές εξελίξεις, τις αλλαγές στις εφαρμογές και τις αναβαθμίσεις λογισμικού. Παράλληλα, η αντικατάσταση της ανθρώπινης επαφής από αυτοματοποιημένα συστήματα δημιουργεί νέες προκλήσεις, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ζητήματα υγείας ή οικονομικής διαχείρισης.
Οι ανησυχίες αυτές καταγράφηκαν σε έρευνα που παρουσιάστηκε σε άρθρο του ιστοτόπου The Conversation και βασίστηκε σε συνεντεύξεις με περισσότερους από 40 ηλικιωμένους στη Φινλανδία, καθώς και στην ανάλυση δεκάδων εγγράφων πολιτικής.
Οι συμμετέχοντες περιέγραψαν δυσκολίες στην επικοινωνία με τράπεζες, ασφαλιστικούς οργανισμούς και υπηρεσίες υγείας, καθώς η πρόσβαση σε φυσικά καταστήματα ή γραφεία γίνεται ολοένα πιο περιορισμένη.
Το ψηφιακό χάσμα παραμένει μεγάλο
Τα επίσημα στοιχεία επιβεβαιώνουν την εικόνα. Σύμφωνα με την Έκθεση Ψηφιακών Δεξιοτήτων της Φινλανδίας για το 2023, μόνο το 50% των πολιτών ηλικίας 65 έως 74 ετών διαθέτει βασικές ψηφιακές δεξιότητες.
Στις ηλικίες 75 έως 89 ετών, το ποσοστό πέφτει μόλις στο 22%, ενώ περίπου ένας στους τρεις δεν χρησιμοποιεί καθόλου το διαδίκτυο.
Αυτό σημαίνει ότι πολλοί ηλικιωμένοι εξαρτώνται από συγγενείς, φίλους ή γείτονες για την πρόσβαση σε πληροφορίες, την πραγματοποίηση συναλλαγών ή τη χρήση βασικών υπηρεσιών. Ωστόσο, δεν διαθέτουν όλοι ένα υποστηρικτικό περιβάλλον που μπορεί να τους βοηθήσει.
Οι φόβοι για την ασφάλεια στο διαδίκτυο
Εκτός από την έλλειψη δεξιοτήτων, σημαντικό πρόβλημα αποτελεί και η αυξανόμενη απειλή των διαδικτυακών απατών. Οι ολοένα πιο εξελιγμένες μορφές ηλεκτρονικής εξαπάτησης προκαλούν ανασφάλεια, ιδιαίτερα στους μεγαλύτερους σε ηλικία πολίτες.
Περίπου το 20% των Φινλανδών ηλικίας 65-74 ετών και σχεδόν το 30% όσων είναι άνω των 75 ετών δηλώνουν ότι αισθάνονται αρκετά ή πολύ ανασφαλείς κατά την καθημερινή χρήση ψηφιακών υπηρεσιών.
Η πρόοδος δεν πρέπει να αφήνει κανέναν πίσω
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το ζήτημα δεν αφορά απλώς την επιλογή κάποιων ανθρώπων να μη χρησιμοποιούν την τεχνολογία. Παράγοντες όπως η ηλικία, τα προβλήματα υγείας, οι αναπηρίες, η κοινωνική απομόνωση, η οικονομική κατάσταση και η έλλειψη υποστήριξης επηρεάζουν καθοριστικά την ψηφιακή συμμετοχή.
Οι ίδιοι οι ηλικιωμένοι ζητούν τη διατήρηση υπηρεσιών με φυσική παρουσία, παράλληλα με τις ψηφιακές επιλογές, καθώς και δωρεάν εκπαίδευση και υποστήριξη για όσους θέλουν να αναπτύξουν τις ψηφιακές τους δεξιότητες.
Το παράδειγμα της Φινλανδίας δείχνει ότι ακόμη και στην πιο ψηφιοποιημένη χώρα της Ευρώπης, η τεχνολογική πρόοδος δεν βιώνεται με τον ίδιο τρόπο από όλους. Και όσο οι υπηρεσίες μεταφέρονται αποκλειστικά στο διαδίκτυο, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος ένα μέρος του πληθυσμού να μείνει πίσω.
