Το νέο μοντέλο επιστράτευσης, καθώς και τη συνολική σχέση των Ενόπλων Δυνάμεων με την κοινωνία, παρουσίασε σήμερα στην Πράγα ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ, Στρατηγός Δημήτριος Χούπης.
Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του αποτέλεσε η φιλοσοφία του «Οπλίτη-Πολίτη», σύμφωνα με την οποία οι στρατεύσιμοι και οι έφεδροι θα καλούνται να υπερασπίζονται τον τόπο τους. Όπως επισήμανε, ένας αποκλειστικά επαγγελματικός στρατός δεν μπορεί να εξασφαλίσει μόνος του το μέγεθος της στρατιωτικής ισχύος που απαιτείται σε περίπτωση μιας γενικευμένης και μακράς διάρκειας σύγκρουσης.
Μιλώντας στο IISS Prague Defence Summit, σε μία περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη επανεξετάζει μοντέλα στράτευσης που εγκατέλειψε τις προηγούμενες δεκαετίες, ο Έλληνας Αρχηγός ΓΕΕΘΑ προχώρησε σε μία σαφή διάκριση: οι επαγγελματικές Ένοπλες Δυνάμεις και οι στρατεύσιμοι δεν καλούνται να εκτελέσουν την ίδια αποστολή, ενώ η κινητοποίηση μιας χώρας σε περίοδο κρίσης δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως υπόθεση που αφορά αποκλειστικά τον στρατό.
Ο κ. Χούπης υπογράμμισε ότι η επιστροφή του πολέμου υψηλής έντασης στην Ευρώπη και η ταχύτητα με την οποία εξελίσσεται η τεχνολογία υποχρεώνουν τα ευρωπαϊκά κράτη να επανεξετάσουν θεμελιώδεις επιλογές των τελευταίων τριών δεκαετιών.
Η δυνατότητα ενός κράτους να διατηρήσει πολεμικές επιχειρήσεις όχι μόνο για μερικές εβδομάδες, αλλά για μήνες ή ακόμη και χρόνια, εξαρτάται πλέον από το ανθρώπινο δυναμικό, τις υποδομές και την τεχνολογία, αλλά και από τον βαθμό στον οποίο ολόκληρη η κοινωνία είναι προετοιμασμένη να λειτουργήσει σε συνθήκες κινητοποίησης.
Χούπης: Διαφορετικοί ρόλοι για επαγγελματίες στρατιωτικούς και στρατεύσιμους
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ εξήγησε ότι οι επαγγελματικές δυνάμεις είναι οργανωμένες ώστε να ανταποκρίνονται σε υψηλές απαιτήσεις διαρκούς ετοιμότητας και σε εκστρατευτικές επιχειρήσεις. Αντίθετα, οι στρατεύσιμες δυνάμεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία όταν το ζητούμενο είναι η άμυνα της ίδιας της επικράτειας και η δυνατότητα ενός κράτους να αναπτύξει ανθρώπινο δυναμικό σε μεγάλη κλίμακα.
Η συγκεκριμένη διάκριση, όπως σημείωσε, δεν προκύπτει μόνο από οικονομικούς ή αριθμητικούς περιορισμούς, αλλά αποτελεί στρατηγική επιλογή.
Ένας αποκλειστικά επαγγελματικός στρατός, όσο καλά εκπαιδευμένος και τεχνολογικά προηγμένος κι αν είναι, δύσκολα μπορεί μόνος του να δημιουργήσει το μέγεθος της στρατιωτικής ισχύος που απαιτεί μία γενικευμένη και παρατεταμένη σύγκρουση στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Για τον ίδιο λόγο, ο κ. Χούπης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός ότι η κινητοποίηση δεν μπορεί να θεωρείται απλώς μία στρατιωτική διαδικασία. Είναι πρωτίστως κοινωνική και προϋποθέτει πολίτες που αντιλαμβάνονται ότι η συλλογική άμυνα δεν αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα ενός επαγγελματικού σώματος στρατιωτικών, αλλά ευθύνη που διαπερνά το σύνολο της κοινωνίας.
Οι πολίτες, σύμφωνα με αυτή τη λογική, πρέπει να αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους ως μέρος της αμυντικής αρχιτεκτονικής της χώρας, ενώ η στρατιωτική υπηρεσία δεν θα πρέπει να αποτελεί μία αποκομμένη περίοδο της ζωής τους, αλλά να εντάσσεται στον θεσμικό και κοινωνικό ιστό.
Ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ συνέδεσε αυτή την αντίληψη με την αρχαιοελληνική παράδοση και την έννοια του πολίτη που είναι ταυτόχρονα υπεύθυνος για την άμυνα της πόλης του, παραπέμποντας στον Όμηρο: «Ένας είναι ο καλύτερος οιωνός: να υπερασπίζεσαι την πατρίδα σου».
Η αναφορά αυτή δεν χρησιμοποιήθηκε απλώς ως ιστορική παραπομπή. Ο κ. Χούπης τη συνέδεσε με τη βασική θέση ότι η υπεράσπιση της χώρας αποτελεί κοινή ευθύνη και όχι υπόθεση μιας κλειστής επαγγελματικής στρατιωτικής ελίτ.
Χούπης: Η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία επιστρέφει στην Ευρώπη
Η σχετική συζήτηση βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ο κ. Χούπης σημείωσε ότι εννέα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης διατηρούν σήμερα υποχρεωτική στρατιωτική θητεία και ότι ο αριθμός τους αυξάνεται.
Με τον τρόπο αυτό αντιστρέφεται μία τάση περίπου δύο δεκαετιών, κατά τη διάρκεια των οποίων οι ευρωπαϊκές χώρες κινούνταν προς μικρότερους και πλήρως επαγγελματικούς στρατούς.
Η μεταβολή αυτή, σύμφωνα με την ανάλυσή του, αντανακλά την αναγνώριση ότι οι επαγγελματικές δυνάμεις από μόνες τους δεν μπορούν να εξασφαλίσουν την κλίμακα στρατιωτικής ισχύος που θα απαιτούσε η άμυνα της Ευρώπης σε περίπτωση μιας σύγκρουσης μεγάλης διάρκειας.
Στην Ελλάδα, η απάντηση επιχειρείται μέσω της «Ατζέντας 2030» και της δημιουργίας ενός διαφορετικού μοντέλου ενεργού εφεδρείας, το οποίο ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ συνέδεσε με την αρχαιοελληνική έννοια του «Οπλίτη-Πολίτη».
Χούπης: Ο στρατεύσιμος θα υπερασπίζεται τον τόπο του
Ο πρώτος άξονας του νέου μοντέλου αφορά τη γεωγραφική σύνδεση του στρατεύσιμου και, στη συνέχεια, του εφέδρου με τον τόπο καταγωγής ή μόνιμης κατοικίας του.
Η βασική λογική είναι ότι ένας έφεδρος που καλείται να υπερασπιστεί τη γεωγραφική περιοχή στην οποία ζει, την οποία γνωρίζει και με την οποία διατηρεί προσωπικούς δεσμούς, αναπτύσσει διαφορετική σχέση με την αποστολή του σε σύγκριση με κάποιον που τοποθετείται σε μία περιοχή χωρίς σύνδεση με την καθημερινή του ζωή.
Η επιλογή αυτή αποσκοπεί παράλληλα στη διατήρηση της συνοχής των μονάδων και στη δημιουργία ισχυρότερης τοπικής αμυντικής ικανότητας.
Χούπης: Η τεχνολογία δεν θα μένει πλέον έξω από τα στρατόπεδα
Ο δεύτερος άξονας αφορά την τεχνολογία και κυρίως τη νέα γενιά στρατευσίμων. Ο κ. Χούπης αναγνώρισε ότι οι νέοι της Generation Z αντιμετωπίζουν με μεγαλύτερο σκεπτικισμό μία στρατιωτική θητεία η οποία δεν τους προσφέρει δεξιότητες συνδεδεμένες με την τεχνολογική και επαγγελματική τους πραγματικότητα.
Για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με τον σχεδιασμό που παρουσίασε, οι στρατεύσιμοι θα πρέπει να έρχονται σε συνεχή επαφή με σύγχρονα συστήματα και να αποκτούν τεχνολογικές δεξιότητες αντίστοιχες, όπου αυτό είναι δυνατό, με εκείνες των επαγγελματιών στελεχών.
Η θητεία, στο πλαίσιο αυτής της αντίληψης, δεν πρέπει να εκλαμβάνεται από έναν νέο ως παύση της επαγγελματικής και τεχνολογικής του εξέλιξης, αλλά ως περίοδος κατά την οποία μπορεί να αποκτήσει πρόσθετες γνώσεις και δεξιότητες.
Drones, κυβερνοχώρος, Τεχνητή Νοημοσύνη, καθώς και σύγχρονα θανατηφόρα και μη θανατηφόρα συστήματα εντάσσονται πλέον στη συγκεκριμένη εκπαιδευτική διαδικασία.
Χούπης: Επιχειρησιακά έτοιμο το 70% των στρατευσίμων σε 14 εβδομάδες
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ και στην ταχύτητα εκπαίδευσης και ένταξης των στρατευσίμων στις επιχειρησιακές μονάδες.
Στόχος, σύμφωνα με όσα παρουσίασε, είναι το 70% των στρατευσίμων να μπορεί να φτάνει σε επίπεδο επιχειρησιακής ετοιμότητας μέσα στις πρώτες 14 εβδομάδες.
Η λογική πίσω από αυτή την επιλογή είναι ότι, σε μία σύγχρονη κρίση, το χρονικό διάστημα μεταξύ της εκπαίδευσης και της πραγματικής επιχειρησιακής αξιοποίησης πρέπει να περιοριστεί όσο το δυνατόν περισσότερο.
Το νέο μοντέλο, επομένως, δεν αφορά μόνο το πόσοι πολίτες μπορούν να επιστρατευθούν, αλλά και το πόσο γρήγορα μπορούν να μετατραπούν σε πραγματικά αξιοποιήσιμο στρατιωτικό δυναμικό.
Χούπης: Ψηφιακή επιστράτευση και προστασία από κυβερνοεπιθέσεις
Ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ συνέδεσε επίσης την κινητοποίηση με τον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους.
Ψηφιακές πλατφόρμες ειδοποίησης στρατευσίμων και εφέδρων, εξατομικευμένη διαδικτυακή εκπαίδευση, κατανεμημένες δυνατότητες διοίκησης και ασφαλείς επικοινωνίες αποτελούν, όπως τόνισε, βασικές προϋποθέσεις ενός σύγχρονου συστήματος κινητοποίησης.
Ένα κράτος που δεν διαθέτει ισχυρές τεχνολογικές υποδομές, προστατευμένες από κυβερνοεπιθέσεις, δεν μπορεί να πραγματοποιήσει αποτελεσματική επιστράτευση σε μία ταχέως εξελισσόμενη κρίση.
Η κινητοποίηση συνδέεται πλέον τόσο με τα στρατόπεδα και τις στρατιωτικές μονάδες όσο και με τα δίκτυα, τα δεδομένα και τη δυνατότητα του κράτους να συνεχίζει να επικοινωνεί και να διοικεί ακόμη και όταν οι ψηφιακές υποδομές του βρίσκονται υπό επίθεση.
Χούπης: Πιλοτικό πρόγραμμα στράτευσης γυναικών και αξιοποίηση ειδικών
Μέρος του σχεδιασμού αποτελεί και η συστηματικότερη αξιοποίηση εξειδικευμένων πολιτών. Ο κ. Χούπης αναφέρθηκε σε πιλοτικό πρόγραμμα στράτευσης γυναικών, με στόχο την επαγγελματική αξιοποίησή τους σε συγκεκριμένες ειδικότητες.
Παράλληλα, περιέγραψε ένα ευρύτερο μοντέλο μέσω του οποίου γνώσεις και δεξιότητες που υπάρχουν στον ιδιωτικό τομέα θα μπορούν να ενσωματώνονται στις αμυντικές ανάγκες της χώρας.
Η κυβερνοασφάλεια, η ανάλυση δεδομένων, οι τηλεπικοινωνίες και τα logistics αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα. Οι σύγχρονες Ένοπλες Δυνάμεις χρειάζονται ειδικούς σε αυτούς τους τομείς, χωρίς όμως να είναι πάντα οικονομικά ή επιχειρησιακά εφικτό να διατηρούν μόνιμα όλο αυτό το προσωπικό στις τάξεις τους.
Η δημιουργία συμβατικών σχέσεων ήδη από την περίοδο της ειρήνης με εξειδικευμένους επαγγελματίες μπορεί, σύμφωνα με τον Αρχηγό ΓΕΕΘΑ, να δημιουργήσει μία δεξαμενή ανθρώπων που θα είναι σε θέση να κινητοποιηθούν ταχύτατα όταν υπάρξει ανάγκη.
Χούπης: Από τον στρατό στο μοντέλο της «ολικής άμυνας»
Η ίδια φιλοσοφία επεκτείνεται και στις υποδομές. Ο κ. Χούπης αναφέρθηκε στο μοντέλο της «συνολικής άμυνας» ή «whole-of-society defence», σύμφωνα με το οποίο οι στρατιωτικές και οι πολιτικές δομές δεν μπορούν πλέον να σχεδιάζονται ως δύο παράλληλοι και ανεξάρτητοι κόσμοι.
Οι Ένοπλες Δυνάμεις, σε έναν παρατεταμένο πόλεμο, εξαρτώνται από πολιτικά λιμάνια, δρόμους, σιδηροδρομικά δίκτυα, τηλεπικοινωνίες, βιομηχανίες και εφοδιαστικές αλυσίδες.
Την ίδια στιγμή, οι συγκεκριμένες υποδομές μπορούν να βρεθούν στο στόχαστρο κυβερνοεπιθέσεων ή πληγμάτων ακριβείας.
Η Ελλάδα, όπως ανέφερε, κινείται για τον λόγο αυτό προς ένα μοντέλο υποδομών διττής χρήσης. Στρατιωτικές εγκαταστάσεις, κόμβοι μεταφορών, κυβερνητικά συστήματα cloud και βιομηχανικές δυνατότητες θα μπορούν να εξυπηρετούν πολιτικές ανάγκες σε περίοδο ειρήνης και να μετατρέπονται σε κρίσιμα στοιχεία της στρατιωτικής κινητοποίησης σε περίοδο κρίσης.
Χούπης: Κρίσιμο το παράθυρο των επόμενων τριών έως πέντε ετών
Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ τοποθέτησε τη συζήτηση σε έναν συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα.
Οι χώρες που θα καταφέρουν μέσα στα επόμενα τρία έως πέντε χρόνια να ενσωματώσουν τη νέα τεχνολογία, την ενεργό εφεδρεία, τις πολιτικές υποδομές και το εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό σε ένα ενιαίο σύστημα άμυνας εκτίμησε ότι θα έχουν δημιουργήσει, μέχρι το 2035, πολύ ισχυρότερες δυνατότητες συνολικής αποτροπής.
Αντίθετα, όσες παραμείνουν προσκολλημένες στα μοντέλα επιστράτευσης του Ψυχρού Πολέμου κινδυνεύουν να διαθέτουν αριθμητικά μεγάλες, αλλά τεχνολογικά κατώτερες δυνάμεις.
Για τον κ. Χούπη, το ζήτημα δεν είναι πλέον αποκλειστικά στρατιωτικό ούτε μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο μέσω νέων εξοπλισμών. Απαιτεί αλλαγές στην εκπαίδευση, στις υποδομές, στις Ένοπλες Δυνάμεις και, κυρίως, στη σχέση του ίδιου του πολίτη με την έννοια της άμυνας.
Σε μία Ευρώπη όπου, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «η Γεωγραφία παράγει Ιστορία», η στρατιωτική κινητοποίηση εξελίσσεται σε δοκιμασία όχι μόνο για τους στρατούς, αλλά και για την ικανότητα των ίδιων των κοινωνιών να προετοιμαστούν εγκαίρως για ένα περιβάλλον ασφάλειας που έχει ήδη αλλάξει.
