Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια παράδοξη θέση: Aπό τη μία πλευρά, οι ψηφιακές πληρωμές αυξάνονται με εντυπωσιακούς ρυθμούς και το κράτος προωθεί ενεργά την ηλεκτρονική οικονομία, από την άλλη τα μετρητά εξακολουθούν να αποτελούν βασικό κομμάτι της καθημερινότητας.
Η χώρα δεν είναι αντι-digital, ούτε μένει έξω από την cashless εποχή. Αντίθετα, υιοθετεί γρήγορα νέες τεχνολογίες, χωρίς όμως να εγκαταλείπει εύκολα το χαρτονόμισμα.
Τα στοιχεία δείχνουν αυτή τη διπλή εικόνα. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της ΕΚΤ, το 99% των ελληνικών μικρομεσαίων επιχειρήσεων εξακολουθεί να δέχεται μετρητά. Την ίδια στιγμή, οι ηλεκτρονικές πληρωμές αυξάνονται θεαματικά. Η Τράπεζα της Ελλάδος καταγράφει ότι μόνο το 2025 οι άμεσες μεταφορές πίστωσης μέσω ΔΙΑΣ έφτασαν τα 122 εκατομμύρια συναλλαγές, από 70,6 εκατομμύρια το 2024, σημειώνοντας αύξηση της τάξης του 73%.
Γιατί, λοιπόν, οι Έλληνες δεν εγκαταλείπουν τα μετρητά; Ένας βασικός λόγος είναι η σχέση του ελληνικού καταναλωτή με τον έλεγχο των καθημερινών εξόδων. Το μετρητό είναι απτό: ο καταναλωτής βλέπει τι έχει στο πορτοφόλι του και πόσα απομένουν. Σε μια οικονομία όπου το κόστος ζωής παραμένει σημαντική ανησυχία για τα νοικοκυριά, αυτή η αίσθηση ελέγχου έχει ιδιαίτερη σημασία.
Παράλληλα, η χρήση μετρητών έχει βαθιές κοινωνικές αλλά και πρακτικές ρίζες. Μικρές συναλλαγές, φιλοδωρήματα, αγορές σε υπαίθριες αγορές, καθημερινές υπηρεσίες και συναλλαγές μεταξύ ιδιωτών εξακολουθούν να πραγματοποιούνται αρκετά συχνά με χαρτονομίσματα και κέρματα. Η ευκολία του «δίνω και παίρνω» δεν απαιτεί εφαρμογή, τραπεζικό λογαριασμό, σύνδεση στο διαδίκτυο ή μπαταρία στο κινητό.
Υπάρχει και ένας ακόμη παράγοντας: η εμπιστοσύνη. Για ένα μέρος της κοινωνίας, η ψηφιακή πληρωμή σημαίνει μεγαλύτερη εξάρτηση από τις τράπεζες, τις εφαρμογές και τις τεχνολογικές υποδομές. Το μετρητό αντιθέτως λειτουργεί διαφορετικά. Δεν χρειάζεται να περάσει από κάποιο ψηφιακό σύστημα για να ολοκληρωθεί η συναλλαγή.
Η κατεύθυνση της πολιτείας αναφορικά με το ζήτημα είναι σαφής. Από την 1η Δεκεμβρίου 2025 έγινε υποχρεωτική για τις επιχειρήσεις η αποδοχή άμεσων πληρωμών από λογαριασμό σε λογαριασμό, όπως για παράδειγμα το IRIS, στις συναλλαγές με ιδιώτες. Η ΑΑΔΕ συνδέει αυτή την αλλαγή με την απλοποίηση των συναλλαγών, τη μείωση του κόστους, τη φορολογική συμμόρφωση και τη μεγαλύτερη διαφάνεια.
Το IRIS αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της αλλαγής. Ο καταναλωτής μπορεί να πληρώσει απευθείας από το mobile banking, χωρίς κάρτα και χωρίς μετρητά. Η τεχνολογία γίνεται έτσι ένας ενδιάμεσος δρόμος ανάμεσα στην παραδοσιακή τραπεζική συναλλαγή και την πλήρως ψηφιακή καθημερινότητα.
Οι αριθμοί δείχνουν ότι οι Έλληνες ανταποκρίνονται. Το 2025 πραγματοποιήθηκαν συνολικά 540,4 εκατομμύρια συναλλαγές μέσω των συστημάτων της ΔΙΑΣ, ενώ οι συναλλαγές IRIS έφτασαν τα 126,4 εκατομμύρια, σύμφωνα με τα στοιχεία της ίδιας της ΔΙΑΣ.
Η επιμονή στα μετρητά δεν σημαίνει απαραίτητα τεχνολογική καθυστέρηση. Σημαίνει ότι η μετάβαση σε μια κοινωνία χωρίς μετρητά δεν εξαρτάται μόνο από το αν υπάρχει το κατάλληλο app ή POS.
Υπάρχουν ζητήματα προσβασιμότητας, ηλικίας, ψηφιακών δεξιοτήτων, τραπεζικού αποκλεισμού και αξιοπιστίας των υποδομών. Σε περίπτωση τεχνικού προβλήματος, διακοπής δικτύου ή άδειας μπαταρίας, το ψηφιακό πορτοφόλι μπορεί να γίνει προσωρινά άχρηστο. Το μετρητό, αντίθετα, παραμένει διαθέσιμο χωρίς ηλεκτρονική υποδομή.
Γι’ αυτό και η πλήρης κατάργηση των μετρητών δεν φαίνεται να είναι άμεσος στόχος. Το πιθανότερο σενάριο είναι μια υβριδική οικονομία: κάρτες, IRIS και άλλες ψηφιακές πληρωμές θα κερδίζουν συνεχώς έδαφος, ενώ τα μετρητά θα διατηρούν έναν σημαντικό ρόλο.
Η Ελλάδα, επομένως, δεν αντιστέκεται ακριβώς στην cashless εποχή. Τη διαπραγματεύεται με τους δικούς της όρους. Η ψηφιακή πληρωμή γίνεται όλο και πιο εύκολη και διαδεδομένη, αλλά το χαρτονόμισμα παραμένει για πολλούς συνώνυμο της αυτονομίας, της απλότητας και της ασφάλειας.
Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η Ελλάδα θα γίνει cashless. Είναι πόσο γρήγορα θα γίνει και αν, όταν συμβεί, θα υπάρχει ακόμη χώρος για εκείνους που επιλέγουν να πληρώνουν με μετρητά. Για την ώρα, τα στοιχεία δείχνουν ότι η χώρα κινείται προς το ψηφιακό χρήμα, αλλά δεν είναι έτοιμη να αποχαιρετήσει το φυσικό.
