Η ακρίβεια, η καθημερινότητα, οι θεσμοί και η ανάγκη για «μήνυμα» στην κάλπη
Γράφει ο Αρχικοριός
Η πρώτη κάλπη των επόμενων εκλογών μπορεί να αποδειχθεί πολύ διαφορετική από την κάλπη της τελικής επιλογής κυβέρνησης. Και αυτό γιατί ένας ψηφοφόρος δεν πηγαίνει πάντοτε στην κάλπη με μοναδικό κριτήριο το «ποιος θα κυβερνήσει». Πηγαίνει και με το ερώτημα «τι μήνυμα θέλω να στείλω».
Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα για τη Νέα Δημοκρατία και τον Κυριάκο Μητσοτάκη.
Η συζήτηση για την «τιμωρητική ψήφο», που επανέρχεται στο πολιτικό προσκήνιο και αποδίδεται και στις αναλύσεις του Σταν Γκρίνμπεργκ, αφορά ακριβώς αυτή την πιθανότητα: ένας ψηφοφόρος που δεν είναι έτοιμος να εγκαταλείψει οριστικά τη ΝΔ, μπορεί στην πρώτη Κυριακή να επιλέξει ένα μικρότερο κόμμα προκειμένου να στείλει προειδοποιητικό μήνυμα στην κυβέρνηση.
Και η διαφορά είναι τεράστια.
Γιατί άλλο πράγμα είναι να ψηφίζεις ένα κόμμα επειδή θέλεις να κυβερνήσει και άλλο να το ψηφίζεις για να περιορίσεις τη δύναμη του πρώτου κόμματος.
Δεν είναι μόνο η ακρίβεια
Η ακρίβεια παραμένει ασφαλώς το πρώτο και ισχυρότερο πρόβλημα.
Το κόστος ζωής, τα τρόφιμα, η στέγαση, τα ενοίκια, οι λογαριασμοί και η αίσθηση ότι ο μισθός τελειώνει πολύ πριν τελειώσει ο μήνας δημιουργούν μια διαρκή πίεση στα νοικοκυριά.
Όμως θα ήταν λάθος για το Μέγαρο Μαξίμου να αντιμετωπίσει την πιθανή φθορά της ΝΔ ως αποκλειστικά οικονομικό φαινόμενο.
Η δυσαρέσκεια είναι πλέον πιο σύνθετη.
Αφορά την καθημερινότητα του πολίτη, την αίσθηση ότι το κράτος δεν λειτουργεί πάντα όπως θα έπρεπε, τις πυρκαγιές, τις υποδομές, το ΕΣΥ, την ασφάλεια, τη δημόσια διοίκηση, αλλά και ζητήματα θεσμών και πολιτικής συμπεριφοράς.
Σε όλα αυτά προστίθεται κάτι ακόμη: η κόπωση από μια μακρά περίοδο διακυβέρνησης.
Η ΝΔ κυβερνά από το 2019. Ο Μητσοτάκης διαθέτει ακόμη σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο, όμως η φθορά της εξουσίας είναι ένας παράγοντας που καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να αγνοήσει.
Η ψήφος «να πάρουν το μήνυμα»
Εδώ ακριβώς μπορεί να εμφανιστεί η τιμωρητική ψήφος.
Ένας ψηφοφόρος μπορεί να σκέφτεται:
«Δεν θέλω απαραίτητα να φύγει η ΝΔ. Θέλω όμως να καταλάβει ότι δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένη την ψήφο μου».
Αυτός ο ψηφοφόρος μπορεί να επιλέξει ένα μικρότερο κόμμα.
Όχι επειδή πιστεύει ότι το κόμμα αυτό θα κυβερνήσει.
Αλλά επειδή θέλει να μειώσει το ποσοστό της ΝΔ.
Και αυτό είναι πολύ διαφορετικό εκλογικό κίνητρο.
Η πρώτη Κυριακή μπορεί, επομένως, να μετατραπεί σε κάλπη αποδοκιμασίας, ενώ η δεύτερη σε κάλπη απόφασης.
Η εξέλιξη αυτή είναι εξαιρετικά σημαντική για τη ΝΔ, διότι το εκλογικό σύστημα κάνει το όριο του 25% κρίσιμο.
Το «μαγικό» 25%
Εδώ βρίσκεται η πραγματική αριθμητική της πρώτης Κυριακής.
Με τον ισχύοντα εκλογικό νόμο, το πρώτο κόμμα παίρνει μπόνους μόνο εφόσον συγκεντρώσει τουλάχιστον 25%. Από το 25% και πάνω ενεργοποιείται το κλιμακούμενο μπόνους, ενώ το ανώτατο μπόνους των 50 εδρών αντιστοιχεί σε ποσοστό 40%.
Αυτό σημαίνει ότι το 25% δεν είναι απλώς ένας ακόμη δημοσκοπικός αριθμός.
Είναι πολιτικό και εκλογικό κατώφλι.
Εάν η ΝΔ βρεθεί κάτω από αυτό, χάνει το μπόνους της πρώτης κάλπης και η κατανομή των 300 εδρών γίνεται αναλογικά, με την προϋπόθεση φυσικά του κοινοβουλευτικού ορίου του 3% για την είσοδο ενός κόμματος στη Βουλή.
Με απλά λόγια: κάτω από 25% η πρώτη Κυριακή γίνεται πολύ πιο αναλογική και η αυτοδυναμία της ΝΔ από την πρώτη κάλπη ουσιαστικά απομακρύνεται δραματικά.
Και τότε η δεύτερη Κυριακή αποκτά τεράστια σημασία.
Αν πέσει κάτω από 25%, όλα αλλάζουν
Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον σενάριο.
Εάν η ΝΔ καταγράψει ένα ποσοστό κάτω από 25% στην πρώτη κάλπη, δεν θα έχει απλώς υποστεί μια εκλογική ήττα σε επίπεδο εντυπώσεων.
Θα έχει βρεθεί σε ένα διαφορετικό εκλογικό περιβάλλον.
Η πρώτη κάλπη θα έχει λειτουργήσει περισσότερο ως καταγραφή της πραγματικής δύναμης των κομμάτων και λιγότερο ως μηχανισμός ενίσχυσης του πρώτου κόμματος.
Αυτό σημαίνει ότι στη δεύτερη κάλπη οι συσχετισμοί μπορούν να αλλάξουν δραματικά.
Και κυρίως, ο ψηφοφόρος θα γνωρίζει πλέον ότι η ψήφος του έχει μπροστά της ένα πολύ καθαρότερο δίλημμα: ποιος μπορεί να σχηματίσει κυβέρνηση.
Η πρώτη Κυριακή, επομένως, μπορεί να είναι η κάλπη της διαμαρτυρίας.
Η δεύτερη, η κάλπη της επιλογής.
Ποιοι μπορούν να κερδίσουν από την τιμωρητική ψήφο;
Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν υπάρχει ένας και μοναδικός αποδέκτης αυτής της δυσαρέσκειας.
Μπορεί να κατευθυνθεί προς το ΠΑΣΟΚ, προς ένα κόμμα στα δεξιά της ΝΔ, προς κάποιο κόμμα διαμαρτυρίας ή προς μια νέα πολιτική δύναμη που θα καταφέρει να εκφράσει την ανάγκη για «κάτι άλλο».
Και αυτό είναι το μεγάλο πρόβλημα της ΝΔ.
Δεν χρειάζεται όλοι αυτοί οι ψηφοφόροι να συμφωνούν μεταξύ τους.
Αρκεί να συμφωνούν σε ένα πράγμα: ότι δεν θέλουν να δώσουν στην κυβέρνηση το ποσοστό που χρειάζεται για να εξασφαλίσει εύκολα την αυτοδυναμία.
Η πολυδιάσπαση της αντιπολίτευσης μπορεί έτσι να λειτουργήσει παραδόξως προς όφελός της στην πρώτη κάλπη, όχι επειδή δημιουργεί ενιαίο αντιπολιτευτικό μέτωπο, αλλά επειδή προσφέρει πολλές διαφορετικές «βαλβίδες» εκτόνωσης της κυβερνητικής δυσαρέσκειας.
Η δεύτερη Κυριακή θα είναι άλλη εκλογή
Εάν η ΝΔ δεν πετύχει ισχυρό ποσοστό στην πρώτη κάλπη, η δεύτερη εκλογική αναμέτρηση δεν θα είναι απλώς μια επανάληψη της πρώτης.
Θα είναι διαφορετική πολιτική μάχη.
Οι ψηφοφόροι θα έχουν πλέον μπροστά τους τα πραγματικά αριθμητικά δεδομένα. Θα γνωρίζουν ποιο κόμμα είναι πρώτο, ποια κόμματα μπαίνουν στη Βουλή και πόσο κοντά ή μακριά βρίσκεται η αυτοδυναμία.
Γι’ αυτό και η πρώτη Κυριακή μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο κρίσιμη από όσο σήμερα φαίνεται.
Η ΝΔ δεν έχει να αντιμετωπίσει μόνο το ερώτημα «πόσοι θέλουν να την ψηφίσουν».
Έχει να αντιμετωπίσει και το ερώτημα «πόσοι θέλουν να την ψηφίσουν τώρα, αλλά θα προτιμήσουν να της στείλουν μήνυμα στην πρώτη κάλπη;».
Αυτή η διαφορά μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.
Το στοίχημα του Μητσοτάκη
Γι’ αυτό και η μάχη μέχρι τις εκλογές δεν θα είναι μόνο μάχη για την οικονομία.
Θα είναι μάχη για την εμπιστοσύνη.
Ο Μητσοτάκης θα πρέπει να πείσει ότι η κυβέρνηση μπορεί να συνεχίσει να παράγει αποτελέσματα, ότι έχει απαντήσεις στα προβλήματα της καθημερινότητας και κυρίως ότι η πολιτική σταθερότητα δεν σημαίνει λευκή επιταγή.
Γιατί ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τη ΝΔ μπορεί να μην είναι ένας ψηφοφόρος που αποφάσισε να γίνει οριστικά αντιπολιτευτικός.
Μπορεί να είναι ο ψηφοφόρος που λέει:
«Στην πρώτη Κυριακή θα σας τιμωρήσω. Στη δεύτερη θα αποφασίσω αν θέλω να σας ξαναδώ κυβέρνηση».
Και αν αυτή η λογική πάρει μεγάλες διαστάσεις, το όριο του 25% μπορεί να γίνει το πραγματικό εκλογικό θρίλερ.
Γιατί κάτω από αυτό, η πρώτη κάλπη δεν δίνει στο πρώτο κόμμα το μπόνους. Και χωρίς το μπόνους, ο δρόμος προς την αυτοδυναμία γίνεται πολύ πιο δύσκολος.
Έτσι, η πρώτη Κυριακή μπορεί να εξελιχθεί στην πιο κρίσιμη κάλπη της αναμέτρησης.
Όχι επειδή θα κρίνει οριστικά ποιος θα κυβερνήσει.
Αλλά επειδή μπορεί να κρίνει με ποιους όρους θα πάμε στη δεύτερη.
