Η διπλωματική αποτυχία που δικαιώνει τις προειδοποιήσεις Σαμαρά – Η Τουρκία κερδίζει έδαφος, η Ανατολική Λιβύη αλλάζει στάση και η Αθήνα απαντά με διαβεβαιώσεις και προσωπικές επιθέσεις
Γράφει ο Αρχικοριός
Βαρύτατα ερωτήματα για τους χειρισμούς της ελληνικής διπλωματίας προκαλούν οι τελευταίες εξελίξεις στη Λιβύη, με την Τουρκία να καταγράφει μια σημαντική πολιτική επιτυχία και την Αθήνα να βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα, δυσάρεστη πραγματικότητα.
Η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων στην Ανατολική Λιβύη, στις 20 Οκτωβρίου, δεν αποτελεί απλώς μια τυπική κοινοβουλευτική εξέλιξη.
Αποτελεί ένα σοβαρό πλήγμα για την ελληνική στρατηγική, καθώς ανατρέπει την εικόνα ότι η ανατολική πλευρά της Λιβύης θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ανάχωμα στις τουρκικές επιδιώξεις.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη ευθύνη του υπουργείου Εξωτερικών και προσωπικά του Γιώργου Γεραπετρίτη. Διότι η εξωτερική πολιτική δεν κρίνεται μόνο από τις ανακοινώσεις, τις νομικές διατυπώσεις και τις διαβεβαιώσεις περί ακυρότητας μιας συμφωνίας.
Κρίνεται πρωτίστως από την ικανότητα μιας χώρας να διαμορφώνει συμμαχίες, να επηρεάζει τις εξελίξεις και να αποτρέπει τη δημιουργία τετελεσμένων εις βάρος των εθνικών της συμφερόντων.
Έστειλαν τον Χαφτάρ στην αγκαλιά του Ερντογάν
Η περίπτωση του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ είναι αποκαλυπτική. Η Ελλάδα είχε επενδύσει πολιτικά στην επικοινωνία με την ανατολική Λιβύη, αναγνωρίζοντας ότι η συγκεκριμένη πλευρά μπορούσε να αποτελέσει αντίβαρο στην τουρκική επιρροή που είχε αναπτυχθεί στην Τρίπολη.
Ο Νίκος Δένδιας, όταν βρισκόταν στο τιμόνι του υπουργείου Εξωτερικών, είχε αναπτύξει επαφές με τον Χαφτάρ και είχε επιχειρήσει να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους με την πλευρά της Ανατολικής Λιβύης. Η Αθήνα γνώριζε ότι η σχέση αυτή δεν ήταν μια απλή διπλωματική γνωριμία, αλλά ένα εργαλείο για την προάσπιση των ελληνικών θέσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σήμερα, όμως, η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Η Βουλή που συνδέεται πολιτικά με το στρατόπεδο Χαφτάρ ενέκρινε το μνημόνιο με την Τουρκία, ενώ ο γιος του, Σαντάμ Χαφτάρ, χαιρέτισε τις σχετικές αποφάσεις ως βήμα υπέρβασης των παλαιών διαφορών. Η εξέλιξη αυτή καταδεικνύει ότι η Άγκυρα κατάφερε να διευρύνει την επιρροή της και σε ένα πεδίο όπου προηγουμένως συναντούσε ισχυρές αντιστάσεις.
Το ερώτημα, συνεπώς, είναι αμείλικτο: Τι έκανε η Αθήνα για να διατηρήσει ενεργή την επιρροή της στην Ανατολική Λιβύη; Ποια συγκεκριμένα πολιτικά και διπλωματικά ανταλλάγματα επιδίωξε; Πώς αξιοποίησε τις σχέσεις που είχαν οικοδομηθεί τα προηγούμενα χρόνια; Και, κυρίως, γιατί δεν κατάφερε να αποτρέψει μια εξέλιξη με τόσο μεγάλη γεωπολιτική σημασία;
Η πολιτική κριτική ότι ο Γεραπετρίτης άφησε να χαθεί πολύτιμο διπλωματικό έδαφος δεν μπορεί να απορριφθεί με μια γενικόλογη επίκληση του Διεθνούς Δικαίου. Η διπλωματία απαιτεί διαρκή παρουσία, σχέδιο και αποτελέσματα. Δεν αρκεί να επικαλείσαι τις σχέσεις του παρελθόντος, όταν οι αντίπαλοί σου εργάζονται συστηματικά για να αλλάξουν τους συσχετισμούς.
Ο Σαμαράς προειδοποιούσε, το Μαξίμου καθησύχαζε
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η παρέμβαση του Αντώνη Σαμαρά αποκτά ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα. Ο πρώην πρωθυπουργός επιτέθηκε ευθέως στον Κυριάκο Μητσοτάκη και στον υπουργό Εξωτερικών, υποστηρίζοντας ότι οι εξελίξεις στη Λιβύη τούς εκθέτουν ανεπανόρθωτα. Παράλληλα, έθεσε ζήτημα αποπομπής του Γεραπετρίτη, καταγγέλλοντας μια πολιτική εφησυχασμού απέναντι στην Τουρκία.
Η ουσία της παρέμβασης Σαμαρά δεν περιορίζεται στην προσωπική αντιπαράθεση με τον πρωθυπουργό. Αφορά ένα κρίσιμο ερώτημα στρατηγικής: Μπορεί η Ελλάδα να εμφανίζεται καθησυχαστική όταν η Τουρκία επιχειρεί να παγιώσει τις διεκδικήσεις της και να εξασφαλίσει ευρύτερη πολιτική αποδοχή του τουρκολιβυκού μνημονίου;
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η συμφωνία είναι παράνομη και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος της Ελλάδας. Αυτή είναι η επίσημη θέση της Αθήνας και στηρίζεται στην αμφισβήτηση της νομικής βάσης του μνημονίου και στην παραβίαση των δικαιωμάτων των ελληνικών νησιών. Ωστόσο, άλλο το νομικό επιχείρημα και άλλο η πολιτική πραγματικότητα που διαμορφώνεται στο πεδίο.
Αντί για σχέδιο, επίθεση στον Σαμαρά
Και ενώ η κατάσταση απαιτεί ψυχραιμία, διπλωματική κινητοποίηση και σαφή παρουσίαση των επόμενων κινήσεων, ο Γιώργος Γεραπετρίτης επέλεξε να απαντήσει με ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα στον Αντώνη Σαμαρά. Ο υπουργός χαρακτήρισε τη στάση του πρώην πρωθυπουργού εκδήλωση «βαθύτατης μισαλλοδοξίας», μεταφέροντας την αντιπαράθεση από την ουσία των χειρισμών στο πεδίο της προσωπικής σύγκρουσης.
Είναι, άραγε, αυτή η προτεραιότητα της ελληνικής διπλωματίας σήμερα; Να ανταλλάσσει βαριές κουβέντες με έναν πρώην πρωθυπουργό ή να εξηγεί με συγκεκριμένα βήματα πώς θα αντιμετωπίσει την τουρκική κινητικότητα;
Ο Γεραπετρίτης διαβεβαιώνει ότι το μνημόνιο δεν πρόκειται να εφαρμοστεί. Όμως οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν όχι μόνο γιατί η Αθήνα θεωρεί τη συμφωνία νομικά άκυρη, αλλά και τι θα πράξει εάν η Τουρκία επιχειρήσει να μετατρέψει τις διεκδικήσεις της σε πραγματικά δεδομένα στη θάλασσα.
Το κρίσιμο τεστ για την Αθήνα
Η Ελλάδα χρειάζεται τώρα μια ολοκληρωμένη στρατηγική: ενίσχυση των επαφών με όλες τις λιβυκές πλευρές, συντονισμό με την Αίγυπτο και την Κύπρο, ενεργοποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σαφή διπλωματική προετοιμασία απέναντι σε κάθε απόπειρα αμφισβήτησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων της.
Η έγκριση του μνημονίου δεν σημαίνει αυτομάτως ότι οι τουρκικές αξιώσεις νομιμοποιούνται. Σημαίνει, όμως, ότι η Άγκυρα πέτυχε να ενισχύσει πολιτικά τη θέση της σε ένα κρίσιμο μέτωπο. Και αυτό δεν αντιμετωπίζεται με επικοινωνιακές διαβεβαιώσεις.
Ο Αντώνης Σαμαράς έθεσε το ζήτημα μετωπικά. Η κυβέρνηση μπορεί να απορρίπτει την κριτική του, αλλά δεν μπορεί να αποφύγει την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της πολιτικής της.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, στην εξωτερική πολιτική δεν μετρούν μόνο όσα λες ότι δεν αναγνωρίζεις. Μετρούν και όσα αφήνεις τους άλλους να πετύχουν.
