Σοκάρουν τα στατιστικά θανάτων και αυτοκτονιών στις Ένοπλες Δυνάμεις – Πόσοι τραυματισμοί έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια

Η ΠΟΕΣ εξέδωσε ανακοίνωση με στατιστικά θανάτων, αυτοκτονιών και τραυματισμών στις Ένοπλες Δυνάμεις, με αφορμή την Παγκόσμια μέρα Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία που είναι σήμερα, 28 Απριλίου.

Η Πανελλαδική Ομοσπονδία Ενώσεων Στρατιωτικών φέρνει στο φως για πρώτη φορά στοιχεία των απωλειών και τραυματισμών στις Ένοπλες Δυνάμεις.

Σύμφωνα με την Ομοσπονδία, «οι αριθμοί, παρόλο που πρέπει να θεωρείται βέβαιο ότι απέχουν αρκετά από την πραγματικότητα, σοκάρουν ακόμα κι έτσι».

Για το διάστημα 1990-2026, η ΠΟΕΣ κατέγραψε 60 αυτοκτονίες, ωστόσο επισημαίνει έχουν βρεθεί στοιχεία που ανεβάζουν τον αριθμό σε τουλάχιστον 120 από το 2000 μέχρι σήμερα.

Η ανακοίνωση για τις Ένοπλες Δυνάμεις

Κύριε Υπουργέ.

Η 28^η Απριλίου έχει θεσμοθετηθεί από τη Διεθνή Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ/ILO) ως η Παγκόσμια Ημέρα Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία (ΥΑΕ). Πρόκειται για μια μέρα που αφορά ανεξαιρέτως κάθε εργοδοτικό Οργανισμό και εργαζόμενο. Από την ψήφιση του Κώδικα Νόμων για την Υγεία και Ασφάλεια των Εργαζομένων (ν.3850) το 2010, η ημέρα αυτή μαζί με τις υποχρεώσεις που επιφέρει αφορά ρητώς και τις ΕΔ και τους στρατιωτικούς.

Εντούτοις, η Ομοσπονδία μας έχει διαπιστώσει κατ’ επανάληψη ότι η ΥΑΕ έχει καταστεί «μια ακόμα» έννοια στις Ένοπλες Δυνάμεις που έχει χάσει την πραγματική της ουσία και νόημα. Αν και έχουμε διαρκώς πιέζουμε προς την κατεύθυνση της λογοδοσίας και της συμμόρφωσης, που αμφότερες είναι υποχρεωτικές και αυτονόητες, από περιπτώσεις δυστυχημάτων έως και σοβαρότατων καταγγελιών, διαπιστώνουμε διαρκώς μια απροθυμία ουσιαστικής ενασχόλησης με το θέμα.

Το Δεκέμβριο του 2023 ο Πρόεδρος του ΔΣ της ΠΟΕΣ, Δ. Μεθενίτης, είχε προσκληθεί επίσημα σε ημερίδα του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης με θέμα την ΥΑΕ και τις περί αυτήν προκλήσεις.

Εκτός της ΠΟΕΣ, μόλις δύο ήταν τα συνδικαλιστικά σωματεία που είχαν συμμετάσχει εκείνη την ημέρα από τον ευρύτερο εργασιακό κόσμο: η ΓΣΕΕ και η ΟΣΕΤΕΕ.

Παράλληλα συμμετείχε και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την ΥΑΕ (EU-OSHA) διά του Έλληνα Προέδρου του, κ. Α.Στοϊμενίδη, το ΕΛΙΝΥΑΕ καθώς και πλήθος εργοδοτικών φορέων προεξέχοντος του ΣΕΒ.

Σε μια ημερίδα όπου οι Ένοπλες Δυνάμεις θα μπορούσαν να δώσουν ένα εμφατικό παρών, επέλεξαν την ηχηρή απουσία, παρόλο που υπήρχε στρατιωτικός εκπρόσωπος στο κοινό, προφανώς επίσημος προσκεκλημένος από πλευράς του ΥΠΕΘΑ.

Εκείνη την ημέρα πληροφορηθήκαμε για τα πάντα, εκτός από το τι συμβαίνει στις Ένοπλες Δυνάμεις.

Πριν από τα Χριστούγεννα ξεκίνησε μια, τιτάνια ως εξελίχθηκε, προσπάθεια να δημιουργηθεί αυτό που απουσιάζει εμφατικά από τις ΕΔ και το οποίο αποτελεί υποχρέωση της Διοίκησης: επίσημα στατιστικά για θανάτους, αυτοκτονίες, τραυματισμούς κλπ.

Στον Αιώνα της Πληροφορίας όπου υπάρχουν δεδομένα για τα πάντα στο διαδίκτυο και ιδίως περί την «Ατζέντα 2030», το εγχείρημα απεδείχθη ανέλπιστα δύσκολο.

Πριν προχωρήσουμε στην ανάλυση και τις ιδιαιτερότητες των δεδομένων παρουσιάζουμε τα σοκαριστικά νούμερα που καταφέραμε να συλλέξουμε για το διάστημα 1990 – Απρίλιο 2026:

ΘΑΝΑΤΟΙ – ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΕΣ

ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΙ

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΘΑΝΑΤΩΝ ΑΝΑ ΕΤΟΣ

Αν και οι αριθμοί μιλάνε από μόνοι τους, υφίσταται η ανάγκη για αρκετές διευκρινίσεις και επισημάνσεις:

α. Κατ’ αρχάς, όσο κι αν ακουστεί οξύμωρο, τα στατιστικά μας είναι εμφανώς εσφαλμένα για αναρίθμητους λόγους.

Στην πραγματικότητα και οι θάνατοι και ιδίως οι τραυματισμοί είναι μετά βεβαιότητας περισσότεροι.

Στους πίνακες αποτυπώνονται μόνο οι περιπτώσεις για τις οποίες καταφέραμε να περισυλλέξουμε τις αναγκαίες πληροφορίες ώστε να δύνανται κατηγοριοποιηθούν. Όσο κι αν φαντάζει υπερβολικό, οι 411 στρατιωτικοί και οπλίτες θητείας που καταφέραμε να εντοπίσουμε ότι έχασαν τις ζωές τους σε διάστημα 35 ετών, μετά βεβαιότητος υπολείπεται από τον πραγματικό αριθμό.

β. Θεωρούμε βέβαιο ότι οι πραγματικοί αριθμοί παραμένουν άγνωστοι και αν κρίνουμε από πρόσφατη απάντησή σας σε ερώτημα βουλευτών της Νέας Αριστεράς, αμφιβάλλουμε αν είναι γνωστοί ακόμα και στο ΥΠΕΘΑ. Εκτός, βεβαίως, αν η απάντησή σας ήταν στάχτη στα μάτια, από την οποίαν προέκυψε, ωστόσο, ένα εξαιρετικά σημαντικό στοιχείο που θα σχολιάσουμε παρακάτω.

γ.  Όλα τα περιστατικά που καταγράψαμε σχετίζονται άμεσα (λιγότερο ή περισσότερο) με την Υπηρεσία (διατεταγμένη, εντός υπηρεσίας κλπ). Περιπτώσεις όπως τροχαία εκτός εργασίμου ωραρίου που δεν σχετίζονταν με την υπηρεσία (πχ μετάβαση σε αυτή) δεν καταγράφονται. Μόνο στις αυτοκτονίες έγινε εξαίρεση για ευνόητους λόγους.

δ. Σωτήρια, σε κάθε περίπτωση, ήταν η ύπαρξη τοπικών ΜΜΕ και blogs, διότι μέσω αυτών καταφέραμε να περισυλλέξουμε τις περισσότερες πληροφορίες και σε αρκετές περιπτώσεις και ονοματεπώνυμα. Γενικά το διαδίκτυο αποτέλεσε την κυριότερη πηγή μας, ενώ υπήρξε και βιωματική καταγραφή περιστατικών.

Δυστυχώς δεν μπορούμε να ισχυριστούμε το ίδιο για τη βοήθεια που αντλήσαμε από τις ανακοινώσεις των Γενικών Επιτελείων. Εξυπακούεται ότι, όσο περισσότερο οδεύουμε προς τα πίσω στο χρόνο, τόσο λιγότερες είναι οι πληροφορίες που μπορούν να ανακτηθούν για κάθε συμβάν, άρα και τόσο πιο ελλιπή, άρα και αναξιόπιστα, καθίστανται τα στατιστικά.

ε. Ακόμα και από άλλες επίσημες πηγές, όπως το περιοδικό της Υπηρεσίας Ιστορίας Ναυτικού «Ναυτική Επιθεώρηση», υπάρχουν πολλά ονόματα συναδέλφων εν ενεργεία «που έφυγαν», δίχως όμως να καταγράφεται η αιτία του θανάτου που αποτελεί και το κυριότερο κριτήριο συμπερίληψης στα στατιστικά μας.

Στις περισσότερες περιπτώσεις τα ονόματα αυτά δεν τα έχουμε συμπεριλάβει στην υποτύπωση. Προκειμένου να γίνει κατανοητή η δυσκολία εύρεσης πληροφοριών, παρόλο που γνωρίζαμε το όνομα και την Υπηρεσία, σε ελάχιστες περιπτώσεις βρέθηκαν στοιχεία στο διαδίκτυο.

στ. Ειδικά για την υποτύπωση ανά έτος δεν θα πρέπει να προκαλεί απορία το γεγονός ότι σε κάποιες χρονιές τα σύνολα δεν συμπίπτουν με το άθροισμα των αιτίων. Αυτό συμβαίνει διότι δεν έχουν συμπεριληφθεί όλα τα αίτια στον πίνακα.

Ειδικότερα, θα προβούμε σε μια σύντομη παρουσίαση ανά γενική κατηγορία:

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΕΣ

Από διάφορα έγκυρα στοιχεία που έχουμε συγκεντρώσει, διαπιστώσαμε ότι οι αριθμοί είναι αρκετά διαφοροποιημένοι (προς τα πάνω). Ενδεικτικά θα αναφέρουμε ότι, ενώ καταφέραμε να εντοπίσουμε «μόλις» 60 αυτοκτονίες από το 1990 μέχρι  και τον Απρίλιο 2026:

• Η εφημερίδα «Τα Νέα» σε άρθρο της με τίτλο «Αυτοκτόνησε στρατιώτης στον Έβρο» (31/8/2008) μεταξύ άλλων ανέφερε ότι «Είναι ο πρώτος κατά το νέο έτος και ο 50ός από το 2000. Η νέα αυτοκτονία ανεβάζει σε 64 τους στρατιωτικούς (μονίμους και θητείας) που προχώρησαν στο απονενοημένο διάβημα. […] Να σημειωθεί ότι ο δείκτης αυτοκτονιών στον Στρατό Ξηράς είναι 7,05, στο Πολεμικό Ναυτικό 2,7 και στην Πολεμική Αεροπορία 4,5, ενώ στον γενικό πληθυσμό της χώρας είναι 5,36.»
• Ο ιστότοπος Armyvoice σε άρθρο του με τίτλο «Σοκ στον Στρατό: 52 Αυτοκτονίες σε 10 χρόνια – Η Σιωπηλή Κρίση» (10/9/24) μεταξύ άλλων ανέφερε ότι «Από το 2014 έως σήμερα, έχουν καταγραφεί 52 αυτοκτονίες σε στρατεύσιμους και στελέχη των ενόπλων δυνάμεων».

Από τις δύο τελευταίες πηγές, προκύπτει ένα σύνολο 116 αυτοκτονιών, δίχως να αναφέρεται το πρώτο έτος καταγραφής) και δίχως να συμπεριλαμβάνεται η 5ετία από Σεπτέμβριο 2008 έως 2013, όπου και καταγράφουμε 18 αυτοκτονίες, άρα το σύνολο ανεβαίνει σε ένα δυνητικό «ταβάνι» 134 αυτοκτονιών, εκ των οποίων οι 120 από το 2000 κι έπειτα. Η απόκλιση από τις 60 που καταγράψαμε είναι προφανώς τεράστια.

Εντούτοις, προκειμένου να τεκμηριωθεί ότι τα greek statistics βρίσκονται παντού, θα σχολιάσουμε πρόσφατή απάντησή σας για το ζήτημα σε ερώτημα κοινοβουλευτικού Ελέγχου βουλευτών της Νέας Αριστεράς, όπου και επικαλεστήκατε «13 θανάσιμους τραυματισμούς και 11 αυτοκτονίες από το 2021 έως το 2025».

Για το ίδιο διάστημα εμείς έχουμε καταγράψει 20 θανάτους σε διαφόρων ειδών δυστυχήματα, 7 αυτοκτονίες (δηλαδή 4 λιγότερες) και 21 θανάτους από άλλα αίτια, όλα σε σχέση με την Υπηρεσία.

Συνεπώς προκύπτει ξεκάθαρα μια «εξεζητημένη» προσέγγιση του «θανάσιμου τραυματισμού» για το ΥΠΕΘΑ η οποία οφείλει αν διευκρινισθεί, προκειμένου να καταστεί σαφές και ως πόσο σημαντικές αντιμετωπίζονται από το ΥΠΕΘΑ και τα Γενικά Επιτελεία οι ζωές των στρατιωτικών και των οπλιτών θητείας.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑΤΑ

Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται όλες οι περιπτώσεις αεροσκαφών και ελικοπτέρων που κατέπεσαν για οποιονδήποτε λόγο, καθώς και απώλειες πολεμικών πλοίων.

Επίσης συνυπολογίζονται τα δυστυχήματα με άρματα μάχης και λοιπά γεγονότα σε ασκήσεις, βολές με όπλα, εκκαθαρίσεις/εξουδετερώσεις, καθώς και σε εκπαιδευτικές επιχειρησιακές διαδικασίες (πχ πτήσεις, Ειδικές Δυνάμεις κλπ).

Το σύνολο προφανώς και επηρεάζεται από τον τεράστιο αριθμό απωλειών, ιδίως από την Πολεμική Αεροπορία.

Οι συνολικές απώλειες αυτής της κατηγορίας ανέρχονται σε 179, ενώ οι τραυματισμοί στον, κυριολεκτικά, απίστευτο αριθμό των μόλις 26 περιστατικών. Είναι προφανές ότι ιδίως η περίπτωση των τραυματισμών κατά την εκπαίδευση στις Ειδικές Δυνάμεις είναι αδύνατον να είναι μηδέν! Ωστόσο, η απουσία τραυματισμών υποδηλώνει και τη συνολική αντιμετώπιση του θέματος.

ΕΡΓΑΤΙΚΑ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑΤΑ

Στο περιβάλλον των ΕΔ και ιδίως με την αυξανόμενη υποστελέχωση, την αυξανόμενη επαγγελματική δυσαρέσκεια που μετατρέπεται σε αυξανόμενες παραιτήσεις, με τα δικαιώματα να συμπιέζονται ολοένα περισσότερο (όπως αποκάλυψε πρόσφατα το ΓΕΣ σε έγγραφό του), ο αριθμός των μόλις 45 εργατικών δυστυχημάτων θεωρείται αδιανόητος και εντελώς απίθανος, όπως μικρός οφείλει να θεωρηθεί και ο αριθμός των 116 τραυματισμών.

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ – ΣΥΝΔΡΟΜΑ – ΝΟΣΗΜΑΤΑ

Μέσα σε 35 έτη εντοπίζονται μόλις δύο πιστοποιημένα περιστατικά επαγγελματικών ασθενειών!

Συγκεκριμένα πρόκειται για μια περίπτωση θανάτου από καρκίνο, 24 έτη μετά την αποστρατεία, για τον οποίον η Δικαιοσύνη απεφάνθη τελεσίδικα ότι οφειλόταν στην Υπηρεσία, και μια περίπτωση ψυχικής κατάρρευσης (burn out) από στέλεχος των Ειδικών Δυνάμεων που πυροβολούσε στη Μονάδα του με αβολίδοτες σφαίρες και είχε κληθεί να μεσολαβήσει ο τότε Α/ΓΕΕΘΑ για να λήξει το περιστατικό.

Ο αριθμός αυτός θεωρείται αδιανόητα χαμηλός και όφειλε να συσχετίζεται τουλάχιστον με τις αυτοκτονίες. Παρά ταύτα, όταν η Πολιτεία δεν αναγνωρίζει επίσημα τις επαγγελματικές ασθένειες και σύνδρομα, ακόμα κι ένας τέτοιος συσχετισμός, εύκολα μπορεί να αμφισβητηθεί στη χώρα μας.

Προκειμένου να τεκμηριωθεί η ανύπαρκτη μέριμνα για την ψυχική υγεία του προσωπικού, θα αναφέρουμε ότι κατά τα τελευταία 2 έτη, μόνο στο Πολεμικό Ναυτικό, έχουν απολυθεί λόγω αλλαγής σωματικής κατάστασης από Ι1 σε Ι5 περισσότερα από 100 στελέχη, εκ των οποίων η πλειοψηφία νέα παιδιά που είχαν εξεταστεί και εισέλθει υγιή στις ΕΔ κατά τις προηγούμενες κατατάξεις.

Πως είναι δυνατόν να αυξάνονται οι περιπτώσεις Ι5 ως λόγος απόλυσης αλλά να είναι γνωστό μόλις ένα περιστατικό ψυχικής κατάρρευσης;

Τα στελέχη αυτά είναι «αόρατα», αφού δεν συμπεριλαμβάνονται πουθενά ελλείψει λεπτομερειών και, δυστυχώς, όπως θα αποδείξουμε και στη συνέχεια δεν είναι τα μόνα.

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στατιστικά των διαφόρων παθήσεων (εγκεφαλικά, καρδιακά, αυτοάνοσα κλπ), για τα οποία ενώ είναι ορατή η γενική αντίληψη ότι αυξάνονται, παρά ταύτα δεν υπάρχει καμία σοβαρή υποτύπωση.

Τουναντίον, όπως ισχύει και για τις περιπτώσεις καρκίνων και λοιπών σοβαρών νοσημάτων, διαπιστώνεται η τάση να αντιμετωπίζονται ως περιστατικά που δεν αφορούν τις ΕΔ. Παρά την έλλειψη πληροφοριών και τις γενικεύσεις («παθολογικά αίτια», «νοσηλεύτηκε και κατέληξε» κλπ), ο αριθμός των 83 απωλειών σίγουρα δεν είναι μικρός, είμαστε όμως βέβαιοι ότι δεν ανταποκρίνεται για κανένα λόγο στην πραγματικότητα. Να σημειωθεί ότι έχουν καταγραφεί και άλλες 9 περιπτώσεις όπου δεν κατέληξαν.

ΤΡΟΧΑΙΑ

Προφανώς οι αριθμοί των 24 θανάτων και 42 τραυματισμών δεν μπορούν να θεωρηθούν μικροί, ακόμα κι αν εκτιμηθεί ότι βρίσκονται κοντά στα ρεαλιστικά πλαίσια.

Από την μέχρι στιγμής συνολική προσέγγιση των δεδομένων που έχουν περισυλλεγεί, προκύπτουν πολύ ενδιαφέρονται και σοβαρά συμπεράσματα:

• Κατ’ αρχάς η αναλογία περισσότερων θανάτων σε σχέση με τους τραυματισμούς θεωρείται κατά βάση μη ορθολογική και επιστημολογικά μη ρεαλιστική. Σύμφωνα με τις διεθνώς αποδεκτές παραδοχές υγείας και ασφάλειας στην εργασία, η απώλεια ζωής ενός ανθρώπου προϋποθέτει την προγενέστερη ύπαρξη μια αλυσιδωτής σειράς συμβάντων: για να φτάσουμε σε ένα δυστύχημα «προαπαιτείται» μία σειρά από ατυχήματα. Για να φτάσουμε σε ένα ατύχημα «προαπαιτείται» μια σειρά από παρολίγον ατυχήματα ή αλλιώς συμβάντα. Τα παρολίγον ατυχήματα, ωστόσο, βρίσκονται εκτός κουλτούρας των ΕΔ, σημείο στο οποίο εντοπίζονται οι περισσότερες παθογένειες και προβλήματα. Εξυπακούεται ότι μετά από τη συσσώρευση δυστυχημάτων ανοίγει ο δρόμος για μείζον ατύχημα (μεγάλης έκτασης).
• Ανατρέχοντας σε δεκαετίες, διαπιστώνουμε ότι για το διάστημα 1990-1999 καταγράφονται 139 απώλειες, τη δεκαετία 2000-09 καταγράφονται 105, 74 για το διάστημα 2010-19 και 65 από το 2020 μέχρι σήμερα. Ο τελευταίος αριθμός είναι ιδιαίτερα σημαντικός, διότι με τα μέχρι στιγμής δεδομένα η τελευταία 5ετεία κοντεύει να πλησιάσει τον αριθμό της προηγούμενης 10ετίας, πάντα με τα στοιχεία που έχουμε συλλέξει και όχι με τα πραγματικά δεδομένα! Να σημειωθεί ότι στον συγκεκριμένο υπολογισμό δεν συμπεριλαμβάνονται οι θάνατοι από νοσήματα όπως ο καρκίνος (σε αντίθεση με τα προηγούμενα στατιστικά).
• Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός ότι την εποχή των μεταρρυθμίσεων, της Ατζέντας 2030, της «μέριμνας» και των φερέτρων (Ιούνιος 23 έως Απρίλιος 26) καταγράφουμε 37 απώλειες στρατιωτικών και οπλιτών δηλαδή ακριβώς τις μισές που έχουμε εντοπίσει για τη δεκαετία της οικονομικής κρίσης (2010-19).
• Παρόλο που τα στατιστικά εμπεριέχουν την ειδική κατηγορία των επιχειρησιακών συμβάντων και επιχειρησιακών εκπαιδεύσεων (πτώσεις αεροσκαφών και ελικοπτέρων, απώλειες πλοίων, εκπαίδευση ΟΥΚ) που θεωρητικά έχει διευκρινιστεί ότι εξαιρούνται από τις υποχρεώσεις της Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία, οι απώλειες και οι τραυματισμοί συνεκτιμώνται στο πλαίσιο της ανάγκης για ευρύτερη υποτύπωση.
• Θεωρούμε βέβαιο ότι οι αριθμοί του έτους 2023 θα προκαλέσουν εύλογες απορίες. Υπενθυμίζουμε ότι οι θάνατοι και τραυματισμοί για το έτος 2023 είχαν αποτελέσει αντικείμενο ξεχωριστού εγγράφου μας, για το οποίο έτος είχαμε προβεί σε έρευνα σχεδόν 2 μηνών, όταν για 35 έτη του παρόντος εγγράφου κάναμε έρευνα σχεδόν 5 μηνών. Προφανώς τα στατιστικά που είχαμε εντοπίσει για το 2023 ήταν πιο πλήρη, άρα πρέπει να θεωρούνται και πιο κοντά στην πραγματικότητα.

Ιδιαίτερα μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και κάποια ποιοτικά δεδομένα, όχι μόνο ως προς τα συμβάντα καθαυτά, αλλά και ως προς την αντιμετώπισή τους.

Ιδιαίτερα δυσμενή εντύπωση μας προκάλεσαν οι ανακοινώσεις των Γενικών Επιτελείων, οι οποίες είναι πολύ λιγότερες από τα περιστατικά, γεγονός που υποδηλώνει εγγενή τάση συγκάλυψης, υποβάθμισης και απροθυμίας λογοδοσίας. Θεωρούμε βέβαιο ότι αν αναζητηθεί ο συνολικός αριθμός των διερευνήσεων συμβάντων θα είναι και αυτός πολύ μικρότερος.

Μάλιστα, σε αρκετές περιπτώσεις δε, αναφέρονται σε μια σκέτη ημερομηνία, με αρχικά αντί για ονοματεπώνυμο και το πατρώνυμο.

Ειδικά οι Υπαξιωματικοί σε αρκετές περιπτώσεις αναφέρονται με τον όρο «υπαξιωματικοί» ωσάν (εκτός από τη μη «κατοχή» ονόματος) να μην φέρουν ούτε βαθμό. Επίσης, προς μεγάλη μας έκπληξη διαπιστώσαμε ότι πολύ μεγάλο μέρος των ανακοινώσεων καταλήγει με το ευχολόγιο / υπόσχεση ότι «τα αίτια διερευνούνται». Ωστόσο, δεν καταφέραμε να εντοπίσουμε ούτε μια φορά όπου να ανακοινώθηκαν σε δεύτερο χρόνο τα ευρήματα.

Διαπιστώσαμε, επίσης, ότι εμφατικά γεγονότα επιχειρείται να υποβαθμιστούν με διάφορους τρόπους. Ενδεικτικά θα αναφέρουμε:

• Την τραγωδία της Λιβύης όπου έχει χαρακτηριστεί ως ένα ακόμα τροχαίο, έστω υπό ειδικές συνθήκες, αφήνοντας μια επίγευση ωσάν να επρόκειτο για συμβάν τρίτης διαλογής. Οι συγκλονιστικές αποκαλύψεις επιζώντων σε συζήτηση στον ιστότοπο militaire με τίτλο «Έγκλημα στη Λιβύη: Για πρώτη φορά στρατιωτικοί που ήταν εκεί αποκαλύπτουν τα πάντα» (23/10/25) όπου είχαν ειπωθεί, κυριολεκτικώς, σημεία και τέρατα, δεν έδειξαν να συγκινούν κανέναν αρμόδιο φορέα για περαιτέρω διερεύνηση.
• Για μια περίπτωση που διαπιστώσαμε ότι αν και είχε ξεκινήσει ως αυτοκτονία, εν τέλει ασκήθηκε ποινική δίωξη για δολοφονία (1997 στη Λέσβο), δεν μπορέσαμε να βρούμε ούτε μία επίσημη ενημέρωση (Σ.σ. πρόκειται για τον αστερίσκο στην στήλη των αυτοκτονιών, όπου καταχωρήθηκε ως τέτοια). Μόνο από αρθρογραφία προέκυψαν στοιχεία.
• Σε μια περίπτωση τροχαίου με ένα νεκρό (Μαραθώνας 2023), υπήρχαν ρεπορτάζ που έκαναν λόγο για πολύ σοβαρή κατάσταση στρατευσίμου συνεπιβάτη. Δεν πληροφορηθήκαμε ποτέ πως εξελίχθηκε η υγεία του.
• Για περιπτώσεις όπου είδαν το φως σοβαρότατες κι επίμονες καταγγελίες από πλευράς των οικογενειών των θανόντων, ότι δηλαδή οι αυτοκτονίες τους ήταν δολοφονίες, δεν εντοπίστηκαν ενδείξεις ότι διερευνήθηκαν περαιτέρω [ενδεικτικές περιπτώσεις του Υποσμηναγού Μαντζαρούδη στην Ελευσίνα (2023), ή των φαντάρων σε Ρω (2018), Ορεστιάδα (2015) και Χίο (2000), στην οποίαν τελευταία περίπτωση όλες οι μαρτυρίες συνέκλιναν σε αυτοκτονία με δύο πυροβολισμούς]. Να σημειωθεί ότι ιδίως σε αυτές τις περιπτώσεις διαπιστώσαμε να καταγράφονται δημόσια πολλά παράπονα των συγγενών για ανεπαρκή ενημέρωση από πλευράς της Υπηρεσίας.
• Ακόμα σοβαρότερα, έχουμε εντοπίσει 3 περιπτώσεις αυτοκτονιών που συνοδεύονται από σοβαρές καταγγελίες για bullying για τις οποίες, ομοίως, δεν γνωρίζουμε καμία λεπτομέρεια από πλευράς της Υπηρεσίας (Κεφαλονιά 2021, Αττική 2023, Λάρισα 2023).

Ακόμα σοβαρότερα, υφίστανται περιπτώσεις που δεν καταφέραμε να εντοπίσουμε ή ταυτοποιήσουμε ώστε να καταγραφούν, ενώ σε κάποια λίγα περιστατικά αν και τα στοιχεία που βρέθηκαν ήταν αρκετά, δεν κατέστη ξεκάθαρο το αίτιο του θανάτου και εκκρεμεί περαιτέρω διερεύνηση από μέρους μας.

Εξυπακούεται ότι σε αρκετές περιπτώσεις γνωρίζουμε και τα ονοματεπώνυμα.

Είναι προφανές ότι η βάση δεδομένων που ξεκινάμε με τη δημοσίευση του παρόντος δεν θα σταματήσει να επικαιροποιείται και επανεξετάζεται.

Σκοπός μας είναι να γίνει όσο το δυνατόν πιο πλήρης και για το λόγο αυτό την αντιμετωπίζουμε ως μια πάρα πολύ καλή αρχή, ώστε οι αόρατοι άνθρωποι των ΕΔ να αποκτήσουν υπόσταση και να πάψουν να αντιμετωπίζονται ως αριθμοί, ως αρχικά γράμματα, ως αοριστίες και γενικότητες.

Η γενική εικόνα που υπάρχει είναι ότι στις ΕΔ μια απώλεια ανθρώπινης ζωής αντιμετωπίζεται επικοινωνιακά, όχι ως τραγωδία, αλλά ως ανεπιθύμητη αφορμή δημοσιότητας με κίνδυνο να αποκαλυφθούν τα εν οίκω.

Για το λόγο αυτό έχουμε συμπεράνει ότι η προσπάθεια που καταβάλλεται κινείται κυρίως προς την κατεύθυνση να ξεχαστεί το συμβάν όσο το δυνατόν γρηγορότερα, με τις λιγότερες δυνατές λεπτομέρειες.

Εν ολίγοις, πέθαναν, συμβαίνουν αυτά, πάμε παρακάτω, το μοναστήρι να’ναι καλά. Απολύτως κυνική αντιμετώπιση αλλά σε πλήρη συμβατότητα με την πραγματικότητα των φερέτρων που βιώνουμε καθημερινά και για τα οποία χρειάζεται «απλώς» μια αλλαγή κουλτούρας για να τα συνηθίσουμε περισσότερο.

Οι στρατιωτικοί και οι οπλίτες θητείας που έχασαν τις ζωές τους για οποιονδήποτε λόγο αλλά πάντα σε σχέση με τις ΕΔ, είχαν κοινωνικό περίγυρο, δραστηριότητες, εργασίες, διαπροσωπικές σχέσεις κλπ. Κάθε άνθρωπος που συναναστρεφόταν με οιονδήποτε τρόπο με τους θανόντες έχει δικαίωμα να μάθει εγκαίρως μια απώλεια που τον αφορά έμμεσα ή άμεσα.

Ακόμα και η ίδια η Κοινωνία έχει το δικαίωμα να πληροφορείται το σύνολο των απωλειών και τα αίτιά τους, πόσο μάλλον μετά από όλες τις εξαγγελίες σας περί της υποτιθέμενης αναβάθμισης της θητείας και της αυστηροποίησης των τρόπων αντιμετώπισής της.

Το ΥΠΕΘΑ δεν έχει κανένα δικαίωμα να μην λογοδοτεί για όσα συμβαίνουν στις ΕΔ. Τα φέρετρα είναι ήδη εδώ και το γεγονός ότι επί των ημερών σας δείχνουν να έχουν αυξητική τάση δεν θα έπρεπε να είναι λόγος για «προειδοποίηση» αλλά αιτία για εξηγήσεις προς την Κοινωνία ώστε να μάθει τι συμβαίνει στα παιδιά της.

Εξυπακούεται ότι όλες οι προειδοποιήσεις της ΠΟΕΣ επί σειρά ετών για τις επαγγελματικές ασθένειες και τα συναφή σύνδρομα επαληθεύονται από την σχεδόν απόλυτη απουσία σχετικών συμβάντων, αλλά και από τη ρεαλιστική προσέγγιση των (όσων) δεδομένων εντοπίσαμε.

Στο πλαίσιο αυτής της ρεαλιστικής προσέγγισης δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι στις ΕΔ δεν υπάρχει η έννοια του εργατικού ατυχήματος, ενώ μεγάλο μέρος των αιτιών θανάτων δεν αναγνωρίζεται επίσημα και κατ’ επέκταση δεν καταγράφεται καν.

Σε μια εποχή που ήδη έχουν αρχίσει να αναγνωρίζονται από τη Δικαιοσύνη περιπτώσεις θανάτων στο σπίτι λόγω bullying/mobbing στην εργασία και πλήθος φορέων (ακόμα και εργοδοτικών) συνειδητοποιούν ότι η ΥΑΕ αποτελεί έναν από τους κυριότερους παράγοντες που επηρεάζουν τους Οργανισμούς τους, οι ΕΔ δείχνουν να παραμένουν προσκολλημένες σε αναχρονιστικές νοοτροπίες.

Το τελευταίο αποδεικνύεται και από την πρόσφατη απάντησή σας στο ερώτημα βουλευτών της Νέας Αριστεράς.

Οι «ήσυχες» απώλειες ανθρώπων μέσα από τα «παθολογικά αίτια» ή λόγω «νοσημάτων» αποδεικνύουν το μέγεθος της υποβάθμισης της ζωής κατά τη σταδιοδρομία ή τη θητεία στις ΕΔ, πόσο μάλλον όταν αρκετές εξ αυτών ενίοτε σαρδελοποιούνται στον ακόμα γενικότερο όρο «κατά τη νοσηλεία τους σε νοσοκομείο» και μάλιστα όταν ποτέ δεν πληροφορούμαστε το «γιατί» νοσηλεύτηκε κάποιος σε αυτό.

Προκειμένου όλα τα παραπάνω να γίνουν απολύτως κατανοητά, σε αυτό το σημείο κρίνουμε σκόπιμο να αναφερθούμε στην ιδιαίτερα σημαντική περίπτωση αποστράτου αξιωματικού του ΠΝ προέλευσης ΑΣΣΥ, ειδικότητας μηχανικού, ο οποίος απεβίωσε από καρκίνο στους πνεύμονες 24 ολόκληρα χρόνια μετά την αποστρατεία του. Οι συγγενείς του θανόντος προσέφυγαν στη Δικαιοσύνη και δικαιώθηκαν τόσο πρωτόδικα, όσο και τελεσίδικα, με αποτέλεσμα ο θάνατος αυτός να λογίζεται και επίσημα ως από επαγγελματική ασθένεια (έκθεση σε αμίαντο).

Προκειμένου να κατανοήσουμε τους λόγους για τους οποίους η Πολιτεία δεν αναγνωρίζει τις συνθήκες θανάτου των στελεχών εξ αιτίας της Υπηρεσίας θα εμβαθύνουμε στο σκεπτικό της απόφασης. Το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους που εκπροσωπεί πάντα το Δημόσιο:

• Επικαλέστηκε ότι τα πλοία του ΠΝ την τότε εποχή είτε δεν περιείχαν αμίαντο, είτε κι αν περιείχαν δεν ήταν γνωστές οι δυσμενείς επιπτώσεις του στην Υγεία.
• Αμφισβήτησε τα καθήκοντα του θανόντος παρόλο που υπήρχαν στο φάκελό του.
• Επικαλέστηκε ως αίτια πρόκλησης καρκίνου την ατμοσφαιρική ρύπανση, το κάπνισμα, την κληρονομικότητα, την τυχαιότητα, αλλά και το γεγονός ότι ο θανών ουδέποτε διαμαρτυρήθηκε για τα καθήκοντά του.
• Επικαλέστηκε ότι δεν είναι δυνατόν καρκίνος που εμφανίστηκε 24 χρόνια μετά την αποστρατεία να δύναται να συσχετιστεί με την Υπηρεσία.
• Ζήτησε εν τέλει τη συνυπαιτιότητά του θανόντος.

Το Δικαστήριο όχι μόνο δεν έκανε δεκτό κανένα επιχείρημα του Δημοσίου, αλλά κατέληξε και στο εύλογο συμπέρασμα ότι «το Ελληνικό Δημόσιο δεν έλαβε τα ενδεδειγμένα μέτρα για την προστασία του, μολονότι γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει την επικινδυνότητα του περιβάλλοντος εργασίας».

Εντούτοις υπήρξε συμμόρφωση του ΥΠΕΘΑ με την απόφαση; Όχι, υπό την έννοια ότι εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει τις επαγγελματικές ασθένειες και τις πραγματικές συνθήκες εργασίας των στρατιωτικών, οι οποίες διαπνέονται από ιδιαίτερα υψηλή επικινδυνότητα, η οποία σχετικά πρόσφατα κοστολογήθηκε στα 100 ευρώ μικτά.

Προς επίρρωσιν τούτου, ακόμα και σήμερα ένας θάνατος στο σπίτι από εγκεφαλικό ή έμφραγμα αντιμετωπίζεται ως ένας θάνατος στο σπίτι και τίποτα περισσότερο.

Αξίζει να επισημάνουμε ότι η τήρηση στατιστικών, προφανώς όχι με τις αυστηρές προδιαγραφές των ΕΔ αλλά με διεθνώς αποδεκτούς δείκτες και παράγοντες, είναι νομική υποχρέωση του ΥΠΕΘΑ, την οποίαν έχει αποδεχθεί ήδη από το 2007 με το πρώτο ΣΥΑ ΥΠΕΘΑ.

Επισημαίνεται ότι η προστασία της Υγείας και στης Ασφάλειας των εργαζομένων οφείλει να επεκτείνεται ακόμα και σε δυνητικό επίπεδο.

Εάν τα στατιστικά που δημοσιεύσαμε, με τα αρκετά επαναλαμβανόμενα συμβάντα (πχ ανατροπές στρατιωτικών οχημάτων, αυτοκτονίες με χρήση όπλου κατά τη διάρκεια σκοπιάς κλπ) υποδηλώνουν χαμηλό ή υψηλό επίπεδο ευαισθητοποίησης, το αφήνουμε στην κρίση όσων διαβάζουν το παρόν έγγραφο.

Με αφορμή όσα προηγήθηκαν τους περασμένους μήνες περί την υιοθέτηση διαφόρων ξενικών μοντέλων ΕΔ (α λα ελληνικά βεβαίως, ως ήταν αναμενόμενο) και κατέληξαν στην ψήφιση του ολέθριου νόμου του νέου Μεσαίωνα στις ΕΔ (5265/2026), θεωρούμε ότι αξίζει να γίνει μια λιτή αναφορά στο γεγονός ότι οι ΕΔ άλλων χωρών (συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ βεβαίως) μόνο απαθείς δεν μένουν μπροστά σε τέτοια επικίνδυνα φαινόμενα, τα οποία προσεγγίζουν ενδελεχώς και με σκοπό να τα επιλύσουν, αντί να προβαίνουν σε απλές διαπιστώσεις.

Στο διαδίκτυο υπάρχει πολύ σοβαρή αρθρογραφία (ακόμα και από επίσημα «στρατιωτικά» ΜΜΕ των χωρών αυτών, ή έτερων μεγάλων διεθνών ΜΜΕ) με σειρά από λεπτομέρειες που, προφανώς, για κάποιον λόγο «δεν κατέστη εφικτό» να ενσωματωθούν στο ελληνικό Παράδειγμα, το οποίο φαίνεται ότι είχε ανάγκη μόνο από την υιοθέτηση του Σώματος Υπαξιωματικών.

Από όλα τα παραπάνω, θεωρούμε ότι τα ερωτήματα προκύπτουν αυτόματα και είναι ιδιαίτερα κρίσιμα:

•  Ποιοι είναι οι πραγματικοί αριθμοί θανάτων, αυτοκτονιών και τραυματισμών στις ΕΔ (στρατιωτικών και οπλιτών θητείας) από το 1990 μέχρι σήμερα;
• Πόσα εκ των περιστατικών έλαβαν χώρα εντός της Υπηρεσίας ή σε εκτέλεση διατεταγμένης Υπηρεσίας;
• Τα αυτοάνοσα και τα «παθολογικά» νοσήματα (καρδιακά, εγκεφαλικά κλπ) έχουν αυξηθεί ή όχι κατά το ίδιο διάστημα;
• Τηρούνται για όλους τους στρατιωτικούς οι προβλεπόμενοι από το νόμο Ατομικοί Ιατρικοί Φάκελοι ώστε να προσαρμόζεται διαρκώς η εργασία στον άνθρωπο και να αποφεύγονται περαιτέρω προκλήσεις βλαβών στην υγεία τους;
• Πόσες απώλειες ζωών ή βλάβες στην υγεία έχουν καταγραφεί σε στρατιωτικούς και οπλίτες εξ αιτίας επαγγελματικών ασθενειών και επαγγελματικών συνδρόμων;
• Οι διερευνήσεις των συμβάντων (έστω μετά το 2007) αντιστοιχούν στους θανάτους και τους τραυματισμούς και σε πόσες περιπτώσεις διερεύνησης (στο πλαίσιο του ΣΥΑ ΥΠΕΘΑ) προέκυψε πόρισμα για ευθύνη των εργαζομένων και σε πόσα υπαιτιότητα της Υπηρεσίας;
• Πόσους Τεχνικούς Ασφαλείας και Ιατρούς Εργασίας απασχολούν οι ΕΔ; Επαρκεί αυτός ο αριθμός; Ελέγχεται το στρατιωτικό και στρατεύσιμο προσωπικό στο πλαίσιο των υφιστάμενων Διαδικασιών κατά τα προβλεπόμενα στο νόμο;
• Υφίσταται επαρκής χρηματοδότηση για την κάλυψη των αναγκών της Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία;
• Που οφείλεται η σοβαρή απόκλιση ανάμεσα στους αριθμούς των θανατηφόρων τραυματισμών που επικαλεστήκατε σε σχέση με τα πραγματικά νούμερα;
• Πως εξηγείτε το γεγονός ότι οι ανακοινώσεις των Γενικών Επιτελείων είναι διαχρονικά πολύ λιγότερες από τις απώλειες του προσωπικού;

Επαναλαμβάνοντας ότι οι στρατιωτικοί και οι στρατεύσιμοι δεν είναι ούτε αόρατοι, ούτε απρόσωποι, ούτε αριθμοί, ούτε αντικείμενα, παραθέτουμε με έντονο προβληματισμό τα παραπάνω στατιστικά με την ελπίδα ότι θα δημιουργηθεί επιτέλους μια βάση παρακολούθησης των απωλειών και τραυματισμών στις ΕΔ.

Δεν είναι δυνατόν σε κάθε αναφορά επισήμων φορέων σε εργατικά δυστυχήματα και ατυχήματα οι ΕΔ να απουσιάζουν εντελώς. Συναφώς των ανωτέρω, επαναφέρουμε τις πάγιες θέσεις μας για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία, η τήρηση της οποίας υπενθυμίζουμε ότι αποτελεί νομική υποχρέωση του ΥΠΕΘΑ και της Διοίκησης:

• Αναλάβετε άμεσα ενέργειες οριστικής θεσμοθέτησής και αναγνώρισης των επαγγελματικών ασθενειών και συνδρόμων, με επέκταση του εθνικού καταλόγου επαγγελματικών ασθενειών σε συνεργασία με το συναρμόδιο Υπουργείο (ΥΕΚΑ).
• Ενισχύστε τις εσωτερικές διαδικασίες και μηχανισμούς παροχής ψυχολογικής στήριξης (τηλεφωνικές γραμμές κλπ) διότι, προφανώς εκ του αποτελέσματος, οι υφιστάμενες κρίνονται ανεπαρκείς.
• Αποκαταστήστε θεσμικά και συνολικά την επικινδυνότητα του επαγγέλματος του στρατιωτικού. Οι αριθμοί που παραθέσαμε, έστω και λειψοί, δεν αφήνουν περιθώρια για παρερμηνείες.
• Ελέγξτε την επάρκεια των διορθωτικών ενεργειών τουλάχιστον από το 2007 κι έπειτα, οπότε και δημοσιεύθηκε το ΣΥΑ ΥΠΕΘΑ με την υποχρέωση άμεσης συμμόρφωσης για το σύνολο των ΕΔ. Συναφώς, γνωστοποιήστε μας για ποιους λόγους προκύπτει ότι παρά την ανάληψη διορθωτικών ενεργειών, δεν διαφαίνεται πτωτική τάση.
• Αναγνωρίστε συνολικά τους πραγματικούς δείκτες πρόκλησης ατυχημάτων, μέρος των οποίων αποτελούν τα ήδη αναγνωρισθέντα θεσμικώς προσωπικά προβλήματα (πχ οικογενειακά κλπ) τα οποία ξεκάθαρα σχετίζονται μεταξύ άλλων και με την έλλειψη μέριμνας, το μισθολόγιο, την τήρηση του ωραρίου εργασίας, τις συνθήκες εργασίας, την τοξική διοίκηση, η πολυαπασχόληση και ιδίως σε καθήκοντα εκτός της αποστολής των ΕΔ κλπ, καθώς και την επαγγελματική ικανοποίηση, την οποίαν αρνείστε συστηματικά να διερευνήσετε, πιθανώς για να μην τσαλακώσει το αφήγημα περί την υποτιθέμενη αποκατάσταση των προβλημάτων.
• Απαιτείστε την πλήρη και ουσιαστική συμμόρφωση των ΕΔ με το ν.3850/2010, την εργατική νομοθεσία και το ΣΥΑ ΥΠΕΘΑ.
• Αναγνωρίστε το εργατικό ατύχημα στις ΕΔ.

Με την ελπίδα ότι ο κώδωνας του κινδύνου τον οποίον κρούουμε για πολλοστή φορά θα ηχήσει έντονα, παραμένουμε στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε διευκρίνιση ή πληροφορία.

Παρακαλούμε δε, κάθε αρμόδιο φορέα καθώς και τα ΜΜΕ να συνδράμουν στην περαιτέρω αξιοποίηση και συμπλήρωση των στατιστικών παράλληλα με την ΠΟΕΣ.

Οι κ.κ. βουλευτές της Βουλής των Ελλήνων, προς τις οποίες/τους οποίους κοινοποιείται το παρόν, παρακαλούνται για την ανάδειξη του θέματος, δια του κοινοβουλευτικού ελέγχου.